Konkasör ihracatında Incoterms seçimi

Teslim şekli bir fiyat satırı değildir

Konkasör ihracatında Incoterms seçimi çoğu zaman teklif karşılaştırmasının en sonunda, üç harfli bir kısaltma olarak ele alınır. Oysa bu üç harf malın bedelini değil, riskin hangi fiziksel noktada alıcıya geçtiğini, masrafları kimin taşıdığını ve gümrük işlemlerini kimin üstlendiğini tanımlar. İki teklif arasındaki fark yalnızca rakamda görünüyorsa, teslim şekilleri farklı olduğu için aslında iki ayrı iş karşılaştırılıyor demektir.

Kural ailesi: her taşıma modu ve yalnız deniz yolu

Yürürlükteki Incoterms 2020 metni on bir kural içerir ve bunlar iki aileye ayrılır. Birinci aile her taşıma modunda kullanılabilir: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP. İkinci aile yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasına ayrılmıştır: FAS, FOB, CFR ve CIF. Bu ayrım keyfi değildir; ikinci ailedeki kuralların risk devri gemiye yükleme anına bağlıdır, dolayısıyla bir tırın ya da uçağın devreye girdiği zincirde anlamını yitirir.

Risk devri ile masraf devri aynı nokta değildir

Bu, en sık atlanan ayrımdır. FOB'da satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler ve risk o anda alıcıya geçer. CIF'te satıcı navlunu ve sigortayı varış limanına kadar öder, ancak risk yine yükleme limanında, mal gemiye alındığı anda alıcıya geçer. Yani CIF, malın varışa kadar satıcının riskinde olduğu anlamına gelmez; satıcı yalnızca taşıma ve sigorta masrafını üstlenmiştir.

Konkasör ihracatında Incoterms seçimi neden yük tipine bağlıdır

Kırma eleme ekipmanı tek tip bir yük değildir. Bir çeneli kırıcı gövdesi ya da uzun bir bant konveyör şasisi standart konteynere girmez; flat rack, open top ya da parça yük olarak taşınır. Bu tür yükte gemiye yükleme kritik bir operasyondur ve limanda kimin hangi vinci, hangi bağlama malzemesini sağlayacağı sözleşmede yazılı olmalıdır. Deniz yolu aileleri, yani FOB, CFR ve CIF, tam da bu tabloya oturur.

Aynı sevkiyatın içinde giden aşınma parçaları, elek telleri ve elektrik panosu ise konteynerlenir. Konteyner yükünde mal artık gemide değil, kalkış limanındaki terminalde ya da bir iç depoda taşıyıcıya devredilir. Burada FOB kullanmak, satıcının fiilen kontrolünü yitirdiği bir malın riskini gemiye yüklenene kadar taşımaya devam etmesi anlamına gelir. Doğru karşılık, teslimi ilk taşıyıcıya bağlayan FCA, CPT veya CIP'tir.

Kapasitesi ve taşıma gücü belirleyicidir

Alıcı kendi ülkesinde güçlü bir nakliye ağına sahipse ve navlunu kendisi pazarlık ediyorsa FOB ya da FCA mantıklıdır. Alıcı ilk kez ithalat yapıyorsa ve varış limanına kadar tek muhatap istiyorsa CIF ya da CPT tercih edilir. Anahtar teslim beklentisi varsa DAP devreye girer; DDP ise ithalat gümrüğünü de satıcıya yüklediği için ancak satıcının o ülkede vergi kaydı varsa gerçekçidir.

Sigorta düzeyi kuralla birlikte gelir

Sigorta yükümlülüğü yalnızca iki kuralda vardır. CIF'te satıcının sağlaması gereken teminat asgari düzeydedir ve adı verilen risklerle sınırlıdır; dökme yüklerde makul kabul edilir. CIP'te ise 2020 metniyle birlikte geniş kapsamlı teminat zorunlu hale gelmiştir. Taraflar sözleşmeyle daha yüksek bir teminatta anlaşmakta serbesttir ve işlenmiş makine sevkiyatlarında bu sıkça yapılır: CIF satılan bir yükte teminatın kapsamı ayrıca yükseltilir.

Sözleşmede mutlaka yazılması gerekenler

Kısaltmanın tek başına yazılması yetmez. Yanında yer adı bulunmalıdır: liman, terminal ya da adres. Kural sürümü de belirtilir, çünkü aynı harfler farklı sürümlerde farklı yükümlülük taşıyabilir. Ayrıca liman elleçleme masraflarının hangi tarafa yazıldığı, ihracat ve ithalat gümrük işlemlerini kimin yürüteceği, gecikme durumunda demuraj yükünün kime ait olduğu açıkça yazılır. Mobil konkasör tesisleri gibi paletli ve yüksek gabarili yüklerde ölçü ve ağırlık tablosu da sözleşme ekine konur, çünkü rota izni bu tabloya göre alınır. Tedarik zincirinin diğer başlıkları satın alma ve tedarik bölümünde toplanmıştır.

Sık sorulanlar

FOB her zaman en ucuz seçenek midir?

Fiyat satırı düşük görünür, çünkü navlun ve sigorta o satıra dahil değildir. Toplam maliyet ancak alıcının bulduğu navlun oranı ile karşılaştırıldığında ortaya çıkar.

Konteyner yükünde FOB kullanmanın sakıncası nedir?

Mal terminalde taşıyıcıya devredilir ama risk gemiye yükleninceye kadar satıcıda kalır. Bu iki nokta arasında satıcının kontrolü olmayan bir sorumluluk boşluğu doğar.

CIF ile satıcı varışa kadar sorumlu olur mu?

Hayır. Satıcı navlunu ve sigortayı öder, ancak riskin devri yükleme limanındadır. Varışta çıkan hasar sigorta kapsamında değerlendirilir, satıcının borcu olarak değil.