Şantiye Şantiye Gezen Şirketler İçin Mobil Eleme Tesisleri Rehberi

Bir yıl içinde üç dört farklı şantiyeye giren bir müteahhit, eleme tesisini ocakta yıllarca aynı noktada duran bir hat gibi değerlendiremez. Her işte sökülen, yola çıkan ve yeni sahada yeniden hizalanan bir makinede kapasite kadar yükleme ölçüsü, kurulum sırası ve malzeme değiştiğinde ne olacağı da sonucu belirler. Bu rehberde General Makina'nın tek şaseli dört mobil eleme modelini, kuru eleme yapan GNR ME1650 ve GNR ME2060 ile yıkamalı çalışan GNR YM1240 ve GNR YM1650'yi, sahadan sahaya gezen bir işletmenin gözüyle ele alıyoruz: hangi malzemede hangisi seçilmeli, teknik değerler ne söylüyor, tır yola çıkmadan ve sahaya vardığında neler kontrol edilmeli, elek katları nasıl planlanmalı.

Gezici işte eleme tesisinden ne beklenir?

Sabit bir tesiste yapılan seçim hatası bir kez bedel öder; gezici işte ise aynı hata her yeni şantiyede tekrar yaşanır. Bu yüzden model konuşmadan önce üç soruyu yazılı olarak cevaplayın. Önümüzdeki işlerde gelecek malzemenin ne kadarı temiz, ne kadarı killi ya da ıslak olacak? Şantiyelerde elektrik hattı bulunacak mı, yoksa her yerde jeneratörle mi çalışılacak? Tesis bir kırıcının arkasına mı bağlanacak, yoksa doğrudan loderle doğal kum-çakıl mı yiyecek?

Dört modelin ortak noktası, bu soruların ikisini baştan çözmesidir: hepsi tek mobil şase üzerinde toplanmıştır ve hepsi şebeke ya da jeneratörle çalışabilir. Elektrik altyapısı olmayan bir yol şantiyesi tesisi devre dışı bırakmaz; yalnızca jeneratör kapsamının teklif aşamasında tesisle birlikte konuşulmasını gerektirir. Asıl ayrışma malzemede ve tonajdadır. Kırıcının yer değiştirme biçimi ayrı bir karar konusudur; onu paletli ve tekerlekli mobil konkasör karşılaştırmasında ele aldık. Bu yazı kırıcının arkasındaki ya da kırıcısız çalışan eleme tarafına odaklanıyor.

Kuru mu, yıkamalı mı? Kararı malzeme verir

GNR ME1650 mobil kuru eleme tesisi ve büyük kardeşi ME2060 yıkama ünitesi taşımaz. Bunker, titreşimli elek ve stok bantlarından oluşan bu düzen temiz ve kuru kum-çakılda en sade çözümdür: su tesisatı, çökeltme havuzu ve çamur yönetimi gerekmez. Ancak malzemede kil veya yüksek nem varsa ince taneler tel yüzeyine yapışır, elek gözleri tıkanır ve ayrım bozulur. Sonuçta elenmiş görünen ama beton ve asfalt şartnamesinden dönen kirli agrega stokta bekler.

GNR YM1240 ve GNR YM1650 mobil yıkama-eleme tesisi ise yıkamalı elek ile helezonu aynı şasede taşır. Su püskürtülürken elenen malzemeden kil ve silt sıyrılır; helezon ince kumu ovalar, siltli suyu taşma (overflow) ile dışarı atar ve temiz kumu boşaltır. Bunun bedeli, her sahada su kaynağı ve atık su düzeni kurmaktır. Nem de ayrıca planlanmalıdır: helezon çıkışında kum nemi çoğunlukla %15-30 aralığındadır; daha kuru ve stoklanabilir kum isteniyorsa zincire hidrosiklon ve susuzlaştırma (dewatering) eleği eklenerek nem %8-20 aralığına çekilir.

Sahada hızlı ayrım: hangi işaretler yıkama ister?

• Kepçeden alınan malzeme elde sıkıldığında topaklanıyor ve avuçta çamur izi bırakıyorsa kuru eleme verimli çalışmaz.
• Dere yatağından ya da örtü tabakasına yakın kotlardan gelen kumda kil bantları görülüyorsa yıkama gerekir.
• Kırma hattından gelen, tozlu ama kuru malzemede ilk tercih kuru elemedir; tozun ürün şartnamesini bozup bozmadığını laboratuvar sonucu belirler.
• Kilin şiddeti tahminle değil, Metilen Mavisi (MBV) veya Kum Eşdeğeri (SE) testiyle ölçülmelidir.

Gezici müteahhit için ince nokta şudur: bir sonraki şantiyenin malzemesini bugünden bilemeyebilirsiniz. İşlerinizin çoğu temiz kırma taş ise ME serisiyle başlamak mantıklıdır. Düzenli olarak dere malzemesi veya killi ocaklarla çalışıyorsanız, kuru tesisle kirli malzemeyi elemeye çalışmak her sahada aynı tıkanma sorununu yeniden yaşatır.

Kapasite ve besleme sınırı: dört modelin rakamları

Tablodaki değerler ürün sayfalarında yayımlanan verilerdir; boş hücre, yayımlanmış değer olmadığını gösterir.

Tablodan çıkan ilk sonuç: dört modelde de besleme üst sınırı 0-100 mm'dir. Yani bu tesisler patlatılmış blok yemez; ya bir kırıcının arkasına bağlanır ya da zaten bu aralıkta olan doğal kum-çakılla beslenir. ME2060'ta bunker üzerindeki 100 mm ızgara bu sınırı fiziksel olarak uygular: iri parçalar eleğe girmeden ayrılır ve elek telleri korunur.

İkinci sonuç: aynı 120-180 t/s bandında hem kuru (ME1650) hem yıkamalı (YM1650) seçenek vardır. Aynı tonaj hedefinde malzemeye göre tip değiştirebilirsiniz; YM1650 yıkama donanımı nedeniyle daha uzun ve daha ağır bir yük çıkarır. GNR YM1240 kompakt yıkama-eleme tesisi ise yıkama yapan en küçük çözümdür; dar sahalara ve küçük tonajlı işlere uyar, yükleme boyu ME1650 ile aynıdır.

Kapasite rakamını okurken şuna dikkat edin: tablo değerleri tesisin işleyebileceği besleme miktarını tarif eder. Elek kat sayısı arttıkça ve gözler küçüldükçe gerçek debi düşer. Varsayımsal örnek: günde 1.500 ton işlemesi gereken ve 10 saat çalışan bir şantiye saatte ortalama 150 ton beslemelidir. Bu değer ME1650 ile YM1650'nin bandının içinde, ama üst kenarına yakındır. Aynı iş üç dört ürün ve ince göz istiyorsa ME2060'ın 200-350 t/s bandı daha geniş pay bırakır. Hedef tonajı tesis bandının ortasına oturtmak, yeni sahada malzeme değiştiğinde tesisin boğulmasını önler.

Yükleme ölçüsü ve taşıma planı

Gezici işte nakil, tesisin en sık tekrarlanan operasyonudur. ME1650 ve YM1240 aynı 10800 mm yükleme boyuna ve 4500 mm yüksekliğe sahiptir; farkları genişliktedir: ME1650 3800 mm, YM1240 4200 mm. YM1650, yükleme ölçüsü verilen üç model içinde 13600 mm ile en uzun olanıdır. ME2060 için yayımlanan değer tesis ölçüsüdür; çift dingilli şasisinde arka dingil manevra için kullanılır, bu da şantiye içindeki dar dönüşlerde işe yarar.

Rota planlarken bu değerleri güzergâhtaki köprü altı yükseklikleri, dar köy geçişleri ve şantiye giriş kapısıyla karşılaştırın. Özellikle 4200 mm genişlikteki yıkamalı modellerde, güzergâh için özel izin ya da refakat gerekip gerekmediğini nakliyeciyle yola çıkmadan netleştirin; taşıma takviminin en sık kayan kalemi budur.

Yıkamalı tesislerde sevkiyat yalnızca şaseden ibaret değildir: su pompası, hortumlar, gerekiyorsa hidrosiklon ve susuzlaştırma ekipmanı ile jeneratör aynı takvimde planlanmalıdır. Kuru tesislerde ise belirleyici olan, stok bantlarının açılacağı alan ve yığın yerleridir.

Sahaya varış: kontrol listesi ve kurulum adımları

Tesis şantiyeye vardığında ilk saatlerde yapılan kontroller sonraki haftaların üretimini belirler. Aşağıdaki maddeler sevk öncesinde hazırlanıp varışta sahada tek tek işaretlenmelidir.

Varış kontrol listesi

1. Zemin: tesisin oturacağı alan düz, sıkıştırılmış ve yağışta çamura dönmeyecek durumda mı? Şase eğik oturursa elek üzerindeki malzeme dağılımı bozulur.
2. Besleme yönü: loder veya kamyonun bunkere yaklaşacağı taraf ve manevra alanı belli mi? ME2060'ın 20 m³ bunkeri doğrudan kamyon ya da loderle beslenebilir.
3. Stok alanı: her fraksiyonun yığını için bant ucunda yeterli yer var mı, yığınlar birbirine karışmayacak mı?
4. Enerji: şebeke bağlantı noktası veya jeneratörün yeri, kablo güzergâhı ve topraklama hazır mı?
5. Su (YM serisi): su kaynağı, pompa ve siltli suyun gideceği havuz ya da arıtma noktası belirlendi mi?
6. Elek telleri: takılı göz açıklıkları bu şantiyenin istediği ürünlere uygun mu, yedek teller sahada mı?
7. Numune: ilk beslemeden önce tüvenandan numune alınıp kil oranı ve tane dağılımı kontrol edildi mi?

Kurulum adımları

1. Tesisi belirlenen noktaya yanaştırın, çekiciden ayırın ve şaseyi terazisine getirin.
2. Stok bantlarını çalışma konumuna açın; bant uçlarının yığın yerlerine denk geldiğini kontrol edin.
3. Enerji bağlantısını yapın; ME2060'ta fan soğutmalı panel ve uzaktan kumanda bu aşamada devreye alınır.
4. YM serisinde su hattını bağlayın, püskürtme düzenini ve helezonun taşma çıkışını kontrol edin.
5. Tesisi boşta çalıştırın; bantların hizasını ve eleğin düzgün titreştiğini izleyin.
6. Düşük beslemeyle başlayın, ilk ürünlerden numune alın, gerekirse besleme hızını ya da telleri ayarlayıp tam tonaja çıkın.

Elek katı ve fraksiyon planı

Bir mobil eleme tesisinin kaç ürün çıkaracağı elek kat sayısıyla sınırlıdır: n katlı bir elek en fazla n+1 fraksiyon verir. ME2060'ın 2000×6000 mm ölçülü 3 katlı eleği tüvenanı tek geçişte 4 fraksiyona ayırır ve 22 kW elek motoruyla çalışır. Diğer modellerde göz açıklıkları ve çıktı gradasyonu sipariş aşamasında işlenecek malzemeye göre belirlenir. Bu yüzden teklif isterken hangi ürünleri satacağınızı yazılı vermek, tesisin şantiyeye doğru tellerle gelmesini sağlar.

Kat eklemenin bedeli

Her ardışık elek katında yaklaşık %10 kapasite azalması normal kabul edilir. Dört ürün isteyen bir iş, iki ürün isteyen işe göre aynı tesiste daha düşük debiyle çalışır. Ayrıca elek yüzeyindeki malzeme yatağı, deşarj ucunda göz açıklığının 3-4 katını aşmamalıdır; aşarsa ince tane göze ulaşamadan üstten akar ve iri ürünün içine karışır. Pratikte bu, besleme hızını göz açıklığı en küçük olan kata göre ayarlamak demektir.

Fraksiyonları satışa göre kurmak

Gezici işte her şantiyenin şartnamesi farklıdır: bir yol işi stabilize ve belirli mıcır boyları isterken beton santraline giden malzemede kumun ayrı ve temiz olması beklenir. Planı yaparken önce en değerli ürünü, sonra onun yanında kaçınılmaz olarak çıkan yan ürünleri belirleyin. Satılamayacak bir fraksiyon için ayrı kat açmak, kapasite kaybını gereksiz yere üstlenmektir; o ürünü komşu fraksiyonla birleştirmek çoğu zaman daha kârlıdır.

Elek hareket tipiyle bağlantı

Tıkanma sorunu yalnız yıkamayla değil, elek hareketiyle de ilgilidir. Titreşimli elekler grubunda dairesel hareketli konvansiyonel elek kırılmış agregayı 1-4 katta ayırır; üç milli tahrikli GNRTK elek ayarlanabilir oval strokuyla göz tıkanmasını azaltır ve near-size ile nemli malzemede verimi korur; trommel elek ise killi, nemli ve yapışkan malzemede tıkanmadan eler, opsiyonel su püskürtmeyle yıkamalı da çalışabilir. Mobil tarafta ise karar, ME ile YM arasındaki kuru-yıkamalı ayrımına dayanır.

Sık sorulan sorular

Aynı tesisle hem kırma taş hem dere kumu elenebilir mi?

Kırma taş kuru ve temizse ME serisi bunu rahatça eler; dere kumu kil ve silt taşıyorsa kuru elemede gözler tıkanır ve ürün temizlenmez. İki malzemeyle düzenli çalışılacaksa yıkamalı YM serisi daha geniş bir kullanım alanı sunar, ancak her sahada su düzeni kurmayı gerektirir.

Mobil eleme tesisi kırıcısız çalışabilir mi?

Malzeme 0-100 mm besleme aralığındaysa evet. ME1650 loder kepçesiyle ya da mevcut bir kırma-eleme hattından bantla doldurulabilir; doğal kum-çakıl ocaklarında kırıcıya gerek kalmayabilir. Daha iri malzemede önce kırma kademesi gerekir.

Yıkanan kum hemen stoklanıp satılabilir mi?

Helezon çıkışında nem çoğunlukla %15-30'dur. Harç ve beton reçetesine uygun, daha kuru kum isteniyorsa hidrosiklon ve susuzlaştırma eleği eklenerek nem %8-20'ye indirilir. Hangi zincirin gerektiği, kumu kime ve hangi şartnameyle satacağınıza bağlıdır.

Mobil eleme tesisinin fiyatını ne belirler?

Model ve kapasite bandı, kuru ya da yıkamalı donanım, elek kat sayısı ve tel seçimi, hidrosiklon ve susuzlaştırma gibi ek ekipman ve jeneratör kapsamı fiyatı belirler. Net rakam, malzeme ve fraksiyon bilgileriniz üzerinden hazırlanan teklifte verilir.

Sonuç: seçim sırası malzeme, tonaj, nakil

Sık taşınan bir işte doğru sıra şudur: önce malzeme (kuru mu, killi mi), sonra tonaj ve fraksiyon sayısı, en son yükleme ölçüsü ile sahadaki su ve enerji altyapısı. Temiz malzemede ME1650, yüksek tonaj ve çok ürün gerektiğinde ME2060; killi ve nemli malzemede YM1240 ya da YM1650 öne çıkar. Serinin tamamını mobil yıkama eleme tesisleri sayfasında inceleyebilirsiniz. General Makina 1976'dan bu yana kırma, eleme ve yıkama ekipmanı üretir; tesislerimiz 1 yıl garantilidir. Malzeme numunenizi, hedef fraksiyonlarınızı ve önümüzdeki şantiye listenizi iletişim sayfamızdan iletin, teklifinizi bu bilgilere göre hazırlayalım.