Kayış kasnak hizalama ve germe

Kayış kasnak hizalama ve germe neden bakımın en kazançlı yarım saatidir

Kırıcıların tahrik hattı, motor gücünün tamamını birkaç kayış üzerinden aktarır ve bu aktarım darbeli yükle çalışır. Kayış kasnak hizalama ve germe işlemi, hem güç aktarımının verimini hem de yatakların gördüğü yükü belirlediği için, bakım programının en kısa ama en çok geri dönen kalemidir. Gevşek kayış kayarak ısınır, yanık kokusu ve toz yapışması bırakır, kapasiteyi düşürür. Aşırı gerilmiş kayış ise güç aktarımını sorunsuz gösterirken mil yataklarına sürekli radyal yük bindirir ve rulman sıcaklığını sessizce yükseltir.

İki hata da aynı belirtiyle ortaya çıkabilir: artan titreşim. Bu yüzden titreşim şikâyetiyle karşılaşan bakım ekibinin ilk kontrol edeceği yer rulman değil, kayış gerginliği ve kasnak eş eksenliğidir. Bu iki kontrol takım gerektirmez ve makine dururken yapılır.

Gerginliği ölçmenin yolu: esneme yöntemi

Sahada en yaygın kabul gören ölçüm, esneme yöntemidir. İki kasnağın kayışa temas noktaları arasındaki serbest açıklık ölçülür; bu açıklık esneme miktarının temelidir. Yaygın uygulamada her 100 milimetre serbest açıklık için yaklaşık 1,6 milimetre esneme hedeflenir; yani açıklığın yaklaşık altmış dörtte biri kadar. Esneme, açıklığın tam ortasında kayışa dik uygulanan kuvvetle oluşturulur ve uygulanan kuvvet kayış kesitine göre değişir. Bu nedenle esneme miktarı bir başlangıç noktasıdır; hedef kuvvet değeri kayış tipine ait tablodan alınır.

Tablodaki değerler doğrudan hesaplanır: açıklık milimetre cinsinden ölçülür ve altmış dörde bölünür. Bu ölçümü parmakla yapmak mümkün değildir; ince bir cetvel ve düz bir mastar yeterlidir. Ölçüm daima aynı kayış üzerinde ve aynı noktada yinelenir, çünkü karşılaştırılabilir olan tek şey aynı noktanın zaman içindeki değişimidir.

Gerginliğin kaybolduğu yer: alıştırma dönemi

Yeni takılan kayışlar kanal içine oturdukça uzar ve gerginliğin belirgin bir bölümünü ilk çalışma saatlerinde kaybeder. Bu nedenle montajdan sonra kısa bir alıştırma çalışması yapılır ve ardından gerginlik yeniden ölçülüp ayarlanır. Bu ikinci ayar atlandığında kayış birkaç gün içinde kayma bölgesine iner; sahada "kayış çabuk bitti" diye anılan durumun büyük bölümü aslında yapılmamış ikinci ayardır.

Hizalama: iki ayrı kaçıklık, iki ayrı düzeltme

Kasnak hizalaması tek bir büyüklük değildir. Açısal kaçıklık, iki milin birbirine paralel olmamasıdır; paralel kaçıklık ise kasnakların aynı düzlemde olmamasıdır. Yaygın kabul, açısal kaçıklığın yarım dereceyi geçmemesidir; imkân varsa sıfıra yakın kalması her zaman daha iyidir. Bu kadar küçük bir açı gözle ayırt edilemez, çünkü yarım derece bir metrelik mesafede yalnız birkaç milimetreye karşılık gelir.

Ölçüm için mastar, kordon ya da çizgisel ışık kaynağı kullanılır: iki kasnağın yan yüzeyine dayanan düz bir mastar dört noktada temas ediyorsa hizalama kabul edilebilir. Tek noktada boşluk kalıyorsa açısal, iki noktada eşit boşluk kalıyorsa paralel kaçıklık vardır. Bu ayrım önemlidir çünkü düzeltmeleri farklıdır: paralel kaçıklık kasnağın mil üzerinde kaydırılmasıyla, açısal kaçıklık ise motor ayaklarının konumlandırılmasıyla giderilir.

Kanal aşınması gözden kaçan üçüncü değişkendir

Kayış değişimi sırasında kasnak kanalı ölçülmezse yeni kayış kısa ömürlü olur. Aşınmış kanalın yan yüzeyi parlar ve genişler; kayış artık yan yüzeylerle değil tabanla temas etmeye başlar ve sürtünme kuvveti düşer. Bu durumda gerginliği arttırmak yalnız yatak yükünü büyütür, kaymayı çözmez. Kanal profilini kontrol etmenin en pratik yolu profil mastarıdır; kanal yan yüzeyi ile mastar arasında ışık geçiyorsa kasnak yenilenmelidir.

Ayar sırası

Doğru sıra işi tek seferde bitirir. Makine durdurulur ve enerji izolasyonu yapılır. Koruyucu kapak sökülür, kayışlar tümüyle gevşetilir. Kasnak kanalları ve kayış yan yüzeyleri incelenir; aşınmış kayışlar takım halinde değiştirilir, tek kayış değiştirilmez çünkü eski ve yeni kayışların uzaması farklıdır. Hizalama önce yapılır, gerginlik sonra verilir; ters sırada çalışmak gerginliği bozar. Serbest açıklık ölçülür ve hedef esneme hesaplanır. Gerginlik verildikten sonra kayışlar elle çevrilerek kanal içine oturması sağlanır. Koruyucu kapak takılır, kısa bir alıştırma çalıştırması yapılır ve gerginlik yeniden ölçülür. Yatak sıcaklıkları ilk vardiya boyunca izlenir; germe sonrası beklenmedik sıcaklık artışı aşırı gerginliğin işaretidir. Bu prosedür, gövde titreşimi yüksek çalışan bir primer darbeli kırıcı gibi ağır darbeli makinelerde her aşınma parçası değişiminde yinelenir.

Kayıt ve periyot

Her ayarda üç bilgi yazılır: serbest açıklık, ölçülen esneme, ve ayar tarihi. Bu kayıt kayış ömrünü tahmin etmeyi mümkün kılar; iki ayar arasındaki gerginlik kaybı hızlanıyorsa kasnak kanalı ya da mil hizası bozulmaya başlamıştır. Kontrol periyodu ilk hafta içinde bir kez, sonrasında aylık olarak planlanır ve tesisin bakım ve aşınma çizelgesine işlenir.

Tahrik hattınızdaki kasnak ölçüleri ve kayış takımı için uygun germe değerlerini belirlemek isterseniz, makine tipine göre serbest açıklık ve hedef esneme değerlerini birlikte çıkarabiliriz.