Yol Yapımı ve Asfalt Altı Malzeme İçin İdeal Mobil Kırma Tesisi Konfigürasyonu

Yol işinde kırma tesisi, ocakta olduğundan farklı bir soruya cevap verir. Ocakta amaç çoğu zaman satılabilir mıcırın tonajını büyütmektir; yol şantiyesinde ise amaç, alttemel ve temel katmanlarına giden malzemeyi şartnamenin istediği tane dağılımında, serme ekibinin hızına yetişecek düzenlilikte üretmektir. Fazla kırılmış ince malzeme stok sahasında beklerken, eksik kalan tek bir fraksiyon greyder ve silindiri durdurabilir. Bu yazıda mobil kırma tesisi konfigürasyonunu yol katmanından geriye doğru kuruyoruz: önce hangi ürüne ihtiyaç olduğu, sonra taşa göre kırıcı kademesi, elek katı, güzergâh boyunca taşıma ve en son plentmiks tesisiyle kapasite dengesi. Başlıktaki "ideal" kelimesi tek bir modelin her sahada en doğru seçim olduğu anlamına gelmez; ideal olan, sahanızın taşına, şartnamesine ve iş programına oturan dizilimdir.

Önce katmanı tanımlayın: tesisten ne istiyorsunuz?

Asfalt altında genellikle iki granüler katman bulunur: alttemel ve temel. Bazı projelerde temel katmanı çimento ya da başka bir bağlayıcıyla stabilize edilmiş plentmiks olarak istenir. Kırma tesisinden beklenen ürün bu üç durumda birbirinden ayrılır. Doğal ocak malzemesi elenip kullanılabiliyorsa kırıcının yükü hafifler; temel katmanı tamamen kırma malzeme istiyorsa kırıcı hattın kalbi olur; plentmiks yapılacaksa kırma tesisi artık son ürünü değil, plentin soğuk silolarını besleyen ayrı fraksiyonları üretir.

Gradasyon sınırları, kırılmış yüzey oranı, aşınma ve plastisite gibi kabul ölçütleri her ülkede ve her projede kendi teknik şartnamesiyle belirlenir. Bu değerleri bir makine kataloğundan değil, projenin şartnamesinden ve kontrol mühendisliğinden alın. Konfigürasyon görüşmesine giderken elinizde şu üç bilgi olsun: hangi katman için kaç ton malzeme gerekiyor, şartname kaç ayrı fraksiyonun karıştırılmasına izin veriyor ve ocak taşının laboratuvar sonuçları ne söylüyor. Bu üçü olmadan yapılan model seçimi tahmindir.

Taşa göre kırıcı kademesi: çene, konik ve darbeli

Yol güzergâhı boyunca açılan ocaklar sık sık kayaç değiştirir. Aynı projede bir kesimde kireçtaşı, bir sonrakinde bazalt çıkabilir. Bu yüzden kırıcı kademesini ilk ocağa göre değil, güzergâhtaki en zor taşa göre düşünmek gerekir.

Sert ve aşındırıcı taş: çeneli primer + konik sekonder

Bazalt, granit veya kuvarslı taşta General 944 düzeni öne çıkar: GPJ 90 çeneli primer iri bloğu karşılar, GM430 konik sekonder basma prensibiyle ikinci kademeyi yapar. Basarak kırma, silisli taşta darbeli rotora kıyasla metal aşınma parçalarını daha yavaş tüketir; yol işinde günlerce aynı taşı kıracaksanız bu fark işletme bütçesine doğrudan yansır. General 944 mobil çeneli + konik tesisi 120-180 t/s kapasiteyle çalışır ve 800 mm besleme alır.

Sert taşta daha fazla küçültme ve kübik tane: çeneli + darbeli

General 950 aynı GPJ 90 çeneli primeri DMK01 darbeli sekonderle eşleştirir. Kapasite bandı 944 ile aynıdır (120-180 t/s); fark sekonderin karakterindedir. Darbeli kademe daha yüksek küçültme ve kübik tane verir, buna karşılık aşındırıcı taşta astar değişimi daha sık gündeme gelir. Kübik tane şeklinin kabul ölçütü olduğu işlerde 950, aşınma bütçesinin baskın olduğu işlerde 944 değerlendirilir.

Kireçtaşı ve az aşındırıcı taş: primer darbeli

Yumuşak ve orta sert kireçtaşında tek darbeli kırıcı, çene kademesine gerek bırakmadan yüksek küçültme sağlar. Bu grupta dört model var: PDK 1280 rotorlu General 800 saatte 80-150 ton, GPS 1210 kırıcılı General 01 saatte 120-180 ton, GPS 1413 taşıyan General 02 saatte 250-300 ton ve GPS 1415 ile donatılan General 03 saatte 250-375 ton üretir. General 01'deki GPS 1210, primer ve sekonder işi tek gövdede yaptığı için hat kısalır.

Tablodaki fraksiyonlar ürün sayfalarındaki standart değerlerdir. Elek göz açıklıkları ve nihai dağılım, işlenecek taşa ve projenin şartnamesine göre siparişte belirlenir; bir fraksiyonun şartnameye uyup uymadığı ancak numune üzerinde yapılan elek analiziyle anlaşılır. Tüm lastikli ailenin karşılaştırması için mobil konkasör tesisleri sayfasına bakabilirsiniz.

Elek katı ve ön eleme: fraksiyon sayısı kararı

Yol işinde en sık yapılan hata, kırıcıya odaklanıp eleği ikinci plana atmaktır. Oysa plentmiks reçetesinin kaç ayrı fraksiyonla kurulabileceğini elek katı belirler. Tabloda görüldüğü gibi 944, 950 ve 640 üç katlı elekle üç fraksiyon verirken General 800 dördüncü fraksiyonu da sunar; 01, 02 ve 03 dört katlı elekleriyle 19-40 mm fraksiyonunu ayrı bir yığına ayırır. Temel katmanında iri fraksiyonu ayrı dozajlamak istiyorsanız bu ayrım reçeteyi kurmayı kolaylaştırır. Tüm lastikli modellerde çıkış ayarı 0-100 mm aralığındadır.

İkinci kritik nokta ön elemedir. Yol güzergâhı ocaklarında örtü toprağı ve killi bantlar sık görülür. Bunker altındaki ızgaralı besleyici ince ve topraklı kısmı kırıcıya girmeden ayırır (by-pass); General 640 ve General 01'de bu ızgaralı by-pass düzeni bulunur. Ayrılan bu malzeme, şartname izin veriyorsa dolgu ya da alttemel için ayrı bir stok olabilir; izin vermiyorsa temiz ürünü kirletmeden hattan uzaklaştırılmalıdır. İki akışı aynı bantta birleştirmek, plastisite kontrolünde sorun çıkarabilir.

Üçüncü nokta kapalı devredir. General 640, 800, 950 ve 02 kapalı devre çalışır; hedef ölçüye inmeyen iri tane geri dönüş bandıyla kırıcıya tekrar gönderilir. Yol malzemesinde üst tane boyutu sınırı aşılırsa bütün yığın reddedilebilir; bu yüzden geri dönüş devresinin elek üstü malzemeyi güvenle yakaladığı, sahada ilk günlerde numune alınarak doğrulanmalıdır.

Güzergâh boyunca taşıma, kurulum ve enerji

Doğrusal bir yol projesinde malzeme kaynağı ile serme cephesi arasındaki mesafe her ay değişir. Kırma tesisini serme cephesine yakın tutmak kamyon çevrimini kısaltır; ancak her taşıma bir üretim kaybıdır. Burada lastikli şasenin taşıma ölçüleri ve ağırlığı karar ölçütü olur. General 800 35.000 kg, General 640 38.000 kg, General 01 55.000 kg, General 944 ve 950 70.000 kg, General 02 ise 76.000 kg ağırlığındadır. General 03 dört akslı, uluslararası nakliyeye uygun şase üzerindedir. Güzergâhtaki köprü ve yol kısıtlarını, ilgili karayolu idaresinden alacağınız izinlerle birlikte önceden kontrol edin; özel yük taşıma kuralları ülkeden ülkeye değişir.

Yol şantiyelerinin çoğunda şebeke elektriği yoktur. Bu nedenle jeneratör gücü konfigürasyonun parçasıdır: General 640'ta 300 kVA opsiyonel, General 800'de 450 kVA, General 01 ve 944'te 550 kVA, 950'de 600 kVA, 02'de 660 kVA ve 03'te 750 kVA değerleri ürün tablolarında yer alır. Kırma hattının yanına plent, ilave elek ya da stok bandı ekleyecekseniz toplam yükü baştan hesaplayın; sonradan eklenen her motor, jeneratörü sınırına yaklaştırır.

Kırma tesisi ile mobil mekanik plent arasındaki kapasite dengesi

Asfalt altı malzeme projesinde kırma tesisi genellikle tek başına çalışmaz; ürettiği fraksiyonlar plentmiks tesisine gider. General Makina'nın mobil mekanik plent tesisi 200-600 ton/saat kapasiteyle çalışır, 3-5 soğuk silodan farklı fraksiyonları ayrı ayrı dozajlar, 20×4 = 80 m³ agrega bunkeri, 25 m³ yükleme bunkeri ve 2×22 kW çift milli mikser taşır; toplam güç 79-155 kW aralığındadır. Kalıcı bir üretim üssü kurulacaksa sabit versiyon 200-750 t/s aralığına çıkar. İki tesis tipinin ayrıntıları mekanik plent tesisleri kategorisinde yer alır.

Bu rakamlar önemli bir dengesizliği gösterir: plentin saatlik kapasitesi, tek bir lastikli kırma tesisinin kapasitesinin üzerindedir. Bu bir kusur değildir; plent, serme programına göre kısa ve yoğun vardiyalarla çalışırken kırma tesisi daha uzun süre üretip stok yapar. Dengeyi şu basit ilişkiyle kurabilirsiniz:

Gerekli kırma kapasitesi (t/s) ≥ (P × Hp) ÷ Hk. Burada P plentin fiili saatlik üretimi, Hp plentin günlük çalışma saati, Hk ise kırma tesisinin günlük fiili çalışma saatidir (bakım, astar değişimi ve taşıma günleri düşüldükten sonra). Sonuç tek bir tesisin bandını aşıyorsa ya daha büyük model, ya iki kırma tesisi, ya da plent çalışmaya başlamadan önce biriktirilmiş stok gerekir. Ayrıca her fraksiyonun stoku ayrı izlenmelidir: plent reçetesi bir fraksiyonu diğerinden fazla tüketiyorsa, en hızlı tükenen fraksiyon tüm hattın hızını belirler.

Konfigürasyon kontrol listesi

Teklif istemeden önce aşağıdaki maddeleri tek tek yanıtlayın. Her biri modeli ya da tesis düzenini değiştirebilir.

1. Güzergâhtaki en sert ve en aşındırıcı taşın laboratuvar sonuçları elinizde mi?
2. Alttemel, temel ve plentmiks için gereken toplam tonaj ve aylık serme programı belli mi?
3. Şartname kaç ayrı fraksiyonla karışım kurulmasına izin veriyor; iri fraksiyonu ayrı mı dozajlamanız gerekiyor? (Elek katı kararı buna bağlıdır.)
4. Ocaktaki en iri blok, seçilen modelin maksimum besleme ölçüsünün altında mı?
5. Örtü toprağı ve killi bant için ızgaralı ön eleme ve ayrı stok planı var mı?
6. Kırma tesisi ile plent aynı sahada mı kurulacak, yoksa malzeme kamyonla mı taşınacak?
7. Jeneratör gücü, kırma hattına sonradan eklenecek bant ve eleklerin yükünü karşılıyor mu?
8. Güzergâh boyunca kaç kez taşıma yapılacak ve taşıma izinleri kimden alınacak?
9. Aşınma parçası stoku, taşın aşındırıcılığına göre planlandı mı?

Sık sorulan sorular

Tek bir mobil tesis hem alttemel hem de plentmiks agregası üretebilir mi?

Evet, aynı tesis farklı dönemlerde farklı ürün verebilir; ancak aynı anda iki farklı ürün hedeflenecekse elek katı sayısı belirleyicidir. Dört katlı elekli modeller (01, 02, 03) ve dört fraksiyonlu General 800 bu esnekliği daha kolay sağlar. Kesin karar, şartnamenin istediği karışım ile ocak taşının elek analizi karşılaştırılarak verilmelidir.

Asfalt kazıntısını aynı kırma hattında işleyebilir miyim?

Kazıntı ve asfalt plakası, ocak taşından farklı davranır: bitüm bağlayıcı yapışma ve tıkanma riski taşır. Bu konuyu asfalt ve beton kırmada mobil konkasör kullanımı yazımızda ayrıca ele aldık. Geri kazanılmış malzemenin hangi katmanda ve hangi oranda kullanılabileceğine projenin şartnamesi karar verir.

Hangi model şartnamedeki gradasyonu garanti eder?

Hiçbir kırma tesisi, taşı görmeden bir gradasyonu garanti edemez. Gradasyon; taşın yapısına, kırıcı ayarına, elek göz açıklıklarına ve besleme düzenine birlikte bağlıdır. Doğru yol, ocak numunesi ve şartname değerleriyle görüşmeye gelmek, elek tellerini buna göre siparişte belirlemek ve devreye almada elek analiziyle doğrulamaktır.

Fiyat ve teslim süresi nasıl belirlenir?

Fiyatı model, kırıcı düzeni, elek katı, jeneratör, ilave bant ve plent entegrasyonu gibi seçimler belirler; teslim süresi de seçilen konfigürasyona ve sipariş dönemine göre değişir. Bu nedenle rakamı ancak netleşmiş bir konfigürasyon üzerinden verilen teklif gösterir.

Sonuç: yol işinde doğru dizilim

Yol yapımı için doğru mobil kırma tesisi, en yüksek kapasiteli olan değil; güzergâhtaki en zor taşı kıran, şartnamenin istediği fraksiyon sayısını ayıran, plentmiks tesisinin tüketimini stokla karşılayan ve serme cephesini takip edebilen tesistir. Aşındırıcı taşta 944, kübik tane önceliğinde 950, kireçtaşında 800, 01, 02 ve 03, sınırlı tonajda 640 değerlendirilmeye başlanacak noktalardır; son karar taş ve şartname verisiyle verilir. General Makina, 1976'dan beri İzmir'de ürettiği CE ve ISO 9001 belgeli tesislerle kırma hattını ve plenti aynı çatı altından sunar; garanti aşınma parçaları hariç 1 yıldır. Ocak numunenizi ve şartname değerlerinizi paylaşarak konfigürasyon ve fiyat teklifi almak için bizimle iletişime geçin.