Kısa süreli projede kırıcı kiralama mı satın alma mı?

Soru fiyat değil, kullanım oranı sorusudur

Şantiye mühendisinin ilk kararı çoğu zaman makine seçimi sanılır; oysa gerçek karar makinenin sahibinin kim olacağıdır. Kısa süreli projede kırıcı kiralama mı satın alma mı sorusu, kira bedelini satın alma bedeliyle karşılaştırarak çözülmez. Belirleyici olan, makinenin mevcut iş günlerinin ne kadarında fiilen çalışacağıdır. Sahipliğin sabit giderleri, çalışılan saat sayısından bağımsız olarak akmaya devam eder; bu giderler az sayıda üretim saatine bölündüğünde ton başına maliyet hızla büyür.

Kiralamada ise ödeme kullanım süresine bağlıdır. Makine sahada değilken maliyet de durur. Bu nedenle kısa süreli, tek seferlik ya da mevsimlik işlerde kiralama çoğu kez ekonomik olan seçenektir; sürekli ve yüksek yüklü işlerde ise sahiplik öne geçer.

Kullanım oranı eşiği

Sektörde yaygın olarak kullanılan ölçüt, mevcut iş günlerinin yüzde 60 ila 70'inden fazlasında kullanılacak bir makinenin satın alınmasının genellikle daha ekonomik olduğudur. Bu, yaklaşık 150 ila 180 iş gününe karşılık gelir. Eşiğin altında kalan kullanım, sahiplik giderlerinin çok az saate yayılması anlamına gelir.

Eşik bir başlangıç noktasıdır, sonuç değildir. Tek bir projeniz varsa ve proje bitince makine boş kalacaksa, ilk yıl yüksek görünen kullanım oranı ikinci yıl çöker. Bu yüzden hesap proje süresiyle değil, makinenin elde tutulacağı toplam süreyle yapılmalıdır.

Karma filo yaklaşımı

Deneyimli yükleniciler tek bir yönteme bağlı kalmaz. Her gün ya da her hafta çalışan, kullanım oranı eşiğin üzerinde kalan makineler çekirdek filoda tutulur ve satın alınır. Mevsimsel yoğunluk, özel gradasyon ya da tek seferlik iş için gereken makineler kiralanır. Böylece sezon dışında sahada bekleyen makinelere sermaye bağlanmaz.

Kısa süreli projede kırıcı kiralama mı satın alma mı: karşılaştırmanın doğru kurulması

Kira bedeli tek kalemdir; sahiplik ise birçok kalemin toplamıdır. İki tarafı adil karşılaştırmak için aynı kapsam üzerinden gitmek gerekir.

Yıllık bakım ve onarım bütçesi için yaygın kullanılan planlama aralığı, satın alma bedelinin yaklaşık yüzde 8 ila 15'i arasındadır. Aşındırıcı malzeme işleyen bir kırıcıda bu aralığın üst ucu gerçekçidir. Sahiplik hesabına bu kalemi koymadan yapılan karşılaştırma, kiralamayı haksız yere pahalı gösterir. Saat başı işletme kalemlerini tek tek girmek isterseniz işletme maliyeti hesaplayıcı bu dökümü hazır bir çerçeveyle verir.

Başabaş noktasını çıkarmak

Hesap üç girdiyle kurulur: projenin süresi, hedeflenen toplam ton ve makinenin saatlik kapasitesi. Toplam ton kapasiteye bölündüğünde gereken çalışma saati çıkar; bu saat, vardiya planına bölündüğünde gerçek iş günü sayısını verir. Bu sayı, yıllık mevcut iş gününe oranlandığında kullanım oranı elde edilir.

1. Proje toplam tonajını ve teslim takvimini yazın.
2. Makinenin gerçekçi saatlik kapasitesini belirleyin; katalog değerini değil, malzemenize göre beklenen değeri kullanın.
3. Gereken çalışma saatini ve iş günü sayısını hesaplayın.
4. Bu projeden sonra makinenin çalışacağı işleri listeleyin; yoksa sıfır yazın.
5. Elde tutma süresi boyunca toplam kullanım oranını bulun ve eşikle karşılaştırın.
6. Sahiplik toplamına değer kaybı, bakım, sigorta, aşınma ve mobilizasyonu ekleyip ikinci el değerini düşün.

Bu altı adım, kararı bir hisse değil bir sayıya bağlar. İki seçeneğin toplamı birbirine yakın çıkıyorsa, esneklik ve nakit akışı belirleyici olur; kısa süreli işte esneklik genellikle kiralamadan yanadır.

Sık sorulan sorular

Kiralarken hangi maddeler yazılı olmalı?

Aşınma parçalarının kime ait olduğu, planlı bakımın kim tarafından yapılacağı, arıza durumunda müdahale süresi, nakliye ve mobilizasyonun kapsamı, ve saatlik ya da günlük kullanım sınırı. Bu beş madde belirsiz kalırsa kira bedeli aldatıcı biçimde düşük görünür.

Deneme amaçlı kiralamak mantıklı mı?

Mantıklıdır. Aynı makineyi satın almadan önce kendi malzemenizle ve kendi ekibinizle çalıştırmak, kapasite ve aşınma davranışını gerçek veriyle öğrenmenizi sağlar. Bu veri sonraki satın alma kararını belirgin biçimde sağlamlaştırır.

Proje uzarsa kiralama pahalıya gelmez mi?

Gelir. Bu yüzden hesap tek senaryoyla yapılmamalıdır. Proje süresinin uzaması ihtimalini ayrı bir senaryo olarak işleyin ve kullanım oranının eşiği hangi ay geçtiğini görün; sözleşmeye o aya kadar geçerli bir satın alma seçeneği koymak çoğu zaman mümkündür.

Hesabı birlikte kuralım

Proje tonajınızı, teslim takviminizi ve malzeme tipinizi iletin; gerçekçi saatlik kapasite, gereken iş günü ve kullanım oranıyla birlikte iki seçeneğin toplamını aynı kapsamda karşılaştıran bir şantiye tablosu çıkaralım.