EN — English
TR — Türkçe
DE — Deutsch
RU — Русский
FR — Français
ES — Español
AR — العربية
SR — Српски
Titreşimli Elek Rulman ve Yay Bakımı
Titreşimli elek rulman ve yay bakımı, kırma-eleme hattında en çok ertelenen ve en pahalıya patlayan iştir. Elek durduğunda arkasındaki kırıcılar da durur; buna karşın arızanın kendisi nadiren ansızın gelir. Isınan bir rulman, yüksekliği düşen bir yay ya da bozulan bir hareket yörüngesi haftalar öncesinden sinyal verir. Bu sinyalleri okumak, plansız duruşu planlı bir değişime çevirir.
Elek neden yorulur
Elek gövdesi, sürekli ve yönlendirilmiş bir titreşim altında çalışan bir çelik yapıdır. Eksantrik ağırlıklar gövdeyi saliseler içinde tekrar tekrar hızlandırır ve yavaşlatır; bu ivme malzemeyi elek yüzeyinde zıplatarak ayırmayı sağlar. Aynı ivme rulman yataklarını, gövde kaynaklarını, cıvataları ve yayları yorar. Sistem bir bütündür: yaylardan biri çöktüğünde gövde eğilir, eğilen gövdede rulman yükü değişir, değişen yük rulmanı ısıtır. Bu yüzden tek bir parçaya bakan bakım yeterli olmaz.
Belirtiden nedene: hızlı teşhis
| Belirti | Olası neden | İlk kontrol |
|---|---|---|
| Rulman sıcaklığında sürekli artış | Fazla ya da eksik gres, yanlış gres cinsi, keçe hasarı | Yağlama kaydı, gres tipi, keçe ve toz sızması |
| Gövdenin bir köşesinin alçalması | Yay çökmesi ya da kırılması | Dört köşede yay boyu ölçümü, su terazisi |
| Ürün eğrisinin bozulması | Strok ya da devir kaybı, elek teli tıkanması | Strok kartı ile genlik, devir ölçümü, tel yüzeyi |
| Yeni ve metalik ses | Rulman iç hasarı, gevşek cıvata | Dinleme, cıvata tork kontrolü |
| Yörüngenin daireden elipse dönmesi | Eksantrik ağırlıkların dengesizliği, tek taraf yay farkı | Ağırlık ayarları, karşılıklı yay boyları |
| Şasede ve platformda artan titreşim | Yay izolasyonunun bozulması | Yay tabanları, kauçuk takozlar, ankraj |
Rulman sıcaklığı nasıl yorumlanır
Elek rulmanları, aynı boyuttaki başka makinelere göre daha yüksek sıcaklıkta çalışır; bu normaldir. Belirleyici olan mutlak sayı değil, o makinenin kendi taban çizgisidir. Uygulamada 70 °C üzerine çıkan bir yatak yakın takibe alınır, 90 °C civarı ise yaygın olarak alarm eşiği kabul edilir. Bağlayıcı değer her zaman üreticinin kendi el kitabındaki değerdir.
Sıcaklık artışının en sık üç nedeni vardır. Birincisi yağlamadır: fazla gres yatağın içinde sürtünmeyi artırır, eksik gres film oluşmasını engeller; ikisi de ısıtır. İkincisi keçe ve toz: silisli toz yatağa girdiğinde aşındırıcı bir macun gibi davranır. Üçüncüsü hizalama ve boşluktur; yanlış montaj boşluğu ya da eğilmiş bir gövde, bilyeleri tasarlanmadıkları yönde zorlar. Ölçüm her zaman aynı noktadan ve aynı çalışma koşulunda alınmalıdır; farklı noktadan alınan iki değer karşılaştırılamaz.
Strok ve ivme: elek gerçekten çalışıyor mu
Bir elek "dönüyor" diye çalışıyor sayılmaz. Ayırma performansını belirleyen iki büyüklük genlik ve devirdir; ikisi birlikte gövdenin maruz kaldığı ivmeyi verir. Genlik strok kartı ile ölçülür; kart aynı zamanda hareketin dairesel, eliptik ya da doğrusal olduğunu ve gövdenin dört köşesinde aynı davranıp davranmadığını gösterir.
| Elek tipi | Yaygın çalışma bandı (g) | Not |
|---|---|---|
| Genel eleme uygulamaları | 3 – 7 | Alt sınırda taşıma zayıflar, üst sınırda yapı yorulur |
| Eğimli elek | 3,3 – 4,0 | Eğim malzeme taşımaya katkı verir |
| Yatay elek | 4,5 – 7,0 | Taşıma tümüyle titreşimden gelir |
Değerler tipik çalışma aralıklarıdır; her makinenin kendi tasarım değeri esastır. İvme genlik ve devirle birlikte değiştiği için ayar iki yoldan yapılır: eksantrik ağırlık plakalarını değiştirmek ya da tahrik devrini değiştirmek. Devir değişikliği ivmeyi genlikten daha hızlı etkiler, bu yüzden küçük adımlarla ve ölçerek yapılır. Bu ayarların üretici sınırları içinde kalması, konvansiyonel titreşimli elek gövdesinin tasarım ömrünü korur.
Yaylar: sessiz ama belirleyici
Helezon yaylar gövdeyi şaseden yalıtır. Yorulan bir yay önce boyunu kaybeder, sonra çatlar. Boy kaybı gövdeyi eğdiği için ürün akışını, rulman yükünü ve yörüngeyi aynı anda bozar. Kontrol basittir: makine dururken dört köşedeki yay boyları ölçülür ve karşılıklı köşeler arasındaki fark kaydedilir; gövde su terazisi ile kontrol edilir; yay sarımlarında çatlak, deformasyon ve korozyon aranır. Yaylar takım halinde değiştirilir; tek yayı yenilemek yük dağılımını daha da bozar. Kauçuk takoz kullanılan makinelerde sertleşme ve yırtılma aynı işlevi kaybettirir.
Titreşimli elek rulman ve yay bakımı periyot tablosu
| Aralık | Yapılacak iş |
|---|---|
| Her vardiya | Ses ve titreşim gözlemi, elek teli yırtığı ve tıkanma kontrolü, malzeme dağılımı |
| Haftalık | Rulman sıcaklığı ölçümü ve kayda geçirilmesi, yağlama planının uygulanması |
| Aylık | Yay boyu ve durum kontrolü, gövde tesviyesi, yapısal cıvata torku, strok kartı ölçümü |
| Sezonluk | Keçe ve toz koruma kontrolü, tahrik kayış gerginliği, kaynak dikişi muayenesi |
Kayıt tutmadan periyot işe yaramaz. Aynı noktadan alınan sıcaklık, aynı köşeden ölçülen yay boyu ve aynı kartla alınan strok, ancak zaman içinde karşılaştırıldığında eğilim gösterir. Bu eğilim, bakım ve aşınma planını takvimden duruma taşımanın tek yoludur.
Sık sorulan sorular
Rulman ısındığında gres eklemek doğru mu
Çoğu durumda değildir. Fazla gres ısınmanın sebeplerinden biridir; önce yağlama kaydı, gres cinsi ve keçe durumu incelenir, gerekiyorsa yatak boşaltılıp yeniden doğru miktarla doldurulur.
Yayın çöktüğü nasıl anlaşılır
Yay serbest boyu ile montaj boyu karşılaştırılır ve karşılıklı köşelerdeki farka bakılır. Gövdenin bir tarafının gözle görülür biçimde alçalması ya da çıkış ağzında malzemenin tek tarafa kayması güçlü bir işarettir.
Strok ölçümü hangi sıklıkla yapılmalı
Aylık kontrolde ve her ürün eğrisi şikâyetinde. Ayrıca elek teli tipi, besleme debisi ya da eksantrik ağırlık ayarı değiştiğinde yeni bir referans ölçümü alınır.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü
