Tersiyer Kırıcı Nedir, Ne İşe Yarar? Kum Makinasının Hattaki Yeri ve Teknik Özellikleri

Sahada tersiyer kırıcıdan söz edildiğinde çoğu kişinin aklına gelen ad "kum makinası" olur. Bu adı, taşı çok ince boyutlara indirebilmesinden ve neredeyse un kıvamına yakın küçük parçalar çıkarabilmesinden alır. Kullanım alanlarına bakıldığında da hedefinin 0.5 olarak adlandırılan ince malzeme grubu olduğu görülür. Bu tür malzemeye ihtiyaç duyan işletmeler, genellikle primer ve sekonder kırıcılardan sonra hatta bir tersiyer kırıcı konumlandırır.

Tersiyer kırıcı üreten pek çok makine imalatçısı bulunur; bunun nedeni makinenin hattaki yerinde gizlidir. "Tersiyer" kelimesi "üçüncül" anlamına gelir. Klasik kırma düzeninde ilk iki kademe primer ve sekonder olarak adlandırılır. Primer kırıcılar ocaktan gelen malzemeyle ilk karşılaşan ve kırma işlemini başlatan ünitelerdir; onların ardından sekonder, yani ikincil kırma yapılır. Tersiyer kırıcı ise bu zincirin devamıdır ve üçüncü kademe olarak devreye girer. Kum makinası denmesinin sebebi de budur: üçüncü sırada çalışarak daha küçük tanelere yönelik bir iş görür. Özellikle mevcut tesislerde sekonder kırıcıdan geri dönen ya da titreşimli elekten geçtikten sonra istenen sonucu vermeyen malzemelerde tercih edilir.

Bir tersiyer kırıcının verdiği performans, işlenen taşın ya da madenin cinsine göre değişir. Piyasada 700 ya da 1000 devirle çalışan, 160 kw ve 250 kw motor gücüne sahip kırıcılarla karşılaşmak mümkündür. Bu makineyi üreten firma sayısı fazla olsa da güvenilir ve işini bilen bir üreticiyle çalışmak gerekir; çünkü yüksek verim, ürün kalitesi ve performansın ödenen bedelle dengesi doğrudan buna bağlıdır. Ortalama bir tersiyer kırıcı, işlenen taştan ya da madenden %40 ile %60 arasında kum elde edebilir.

Bu oranın hangi uçta gerçekleşeceğini büyük ölçüde beslenen malzeme belirler. Sert ve aşındırıcı taşta kırıcının parçaları daha hızlı yıpranır ve kum verimi aralığın alt sınırına yaklaşabilir; daha yumuşak taşta ise aynı makineyle üst sınıra daha kolay ulaşılır. Bu nedenle model seçmeden önce ocaktaki taşın cinsini, beklenen kum miktarını ve ürünün tane şeklini birlikte değerlendirmek en sağlıklı yoldur.

Tersiyer kırıcılar tek bir tipten ibaret değildir; ihtiyaçlara göre birçok farklı model ortaya çıkar. İş sahasının büyüklüğüne, ihtiyaç duyulan kapasiteye ve işlenecek madenin cinsine bağlı olarak farklı güçte ve farklı boyutta üniteler üretilebilir. Yüksek oranda kum elde etmek isteyen kullanıcıların tersiyer kırıcıyı sekonder kırıcı yerine kullanması da sahada sık görülen bir uygulamadır.

Tasarım açısından bakıldığında tersiyer kırıcılar çok yönlü bir kullanıma imkân tanır. Örneğin rotorun çift yönlü tasarlanması, dönüş yönünün değiştirilebilmesini sağlar. Bu sayede çekiçlerin iki yüzü de kullanılabilir ve en yüksek verim alınır. Aşınmaya karşı dayanıklılık konusunda da çözüm sunan bu yapı, tersiyer kırıcının avantajlarını açıkça ortaya koyar. Bunun yanında kapak yapısı iki yana doğru açılacak şekilde tasarlanmıştır; bu da yedek parça değişimini, bakım işlerini ve bakım sırasında yapılan yağlamayı oldukça kolaylaştırır.

Tersiyer kırıcılar asfalt tesislerinde çok sık kullanılır; beton santrallerinde ve kum işletmelerinde de bu makinelere sıklıkla rastlanır. Bu farklı sektörlerde istenen ürün boyutuna göre ayarlanabilen modeller seçilebilir. Örneğin dere taşında 80 milimetreye, ocak taşında ise 150 milimetreye kadar besleme kabul eden tersiyer kırıcılar bulunur. Yüksek hızda dönen rotor, elde edilen kum oranını artırırken pudra oranını en aza indirir. Bu da işletme açısından kâr marjının yükselmesi anlamına gelir.

Bir tersiyer kırıcının bedelini; makinenin güvenilirliği, dayanıklılığı, aşınan parçalar için yedek parça bulunabilirliği, performansı, nakliyesi ve bakım ihtiyacı belirler. Pek çok işletme bu makineyi sekonder kırıcı konumunda da kullanır. Adı üçüncül kırıcı olsa da tersiyer kırıcı, sonuç odaklı çalışan birçok sektörde vazgeçilmez bir ekipman hâline gelmiştir. Biz de 1976'dan bu yana edindiğimiz deneyimle tersiyer kırıcı üretimini sürdürüyor, ihtiyacınıza uygun modeli birlikte belirlemeye hazır bekliyoruz.