Geita ve Mwanza Altın Kuşağında Tanzanya İçin Cevher Kırıcı

Geita ile Mwanza arasında, Victoria Gölü'nün güneyinde uzanan altın kuşağında bir maden ya da cevher hazırlama tesisi planlayan yatırımcı, kırıcıyı genellikle en son düşünür; önce sondaj, rezerv ve liç tesisi konuşulur. Oysa saatte 100-200 tonluk bir cevher akışında hatanın en pahalı olduğu yer kırma-eleme devresidir: yanlış seçilmiş bir primer, değirmeni ya aç bırakır ya da iri parçayla boğar. Bu yazıda bu tonaj bandı için facts ile doğrulanmış General Makina modellerinden kurulabilecek düzenleri, kuşağın cevher karakterinin makine seçimine etkisini ve teklif öncesi hazırlanması gereken bilgileri bir kırma-eleme mühendisinin bakışıyla ele alıyoruz.
Geita–Mwanza kuşağında cevher tipi kırıcıdan ne ister?
Victoria Gölü güneyindeki altın sahaları Arkeen yaşlı yeşiltaş kuşakları içinde yer alır. Kuşakta altın; bantlı demir formasyonları, kuvars damarları ve granitoyid sokulumlarının dokanağındaki makaslama zonlarıyla ilişkili olarak bilinir. Kırıcı açısından bu üç ortamın ortak noktası yüksek silika ve buna bağlı aşındırıcılıktır. Bantlı demir formasyonu ayrıca yoğun bir kayaçtır: aynı hacimdeki cevher daha fazla ton eder, bu da bunker, bant ve kırıcı ağzında hacimsel kapasiteyi değil, tonajı sınırlayıcı hale getirir.
Yüzeye yakın kesimde tropik ayrışmanın ürettiği laterit ve saprolit örtüsü bulunur. Bu malzeme yumuşaktır ama killidir; yağışlı dönemlerde ızgara aralıklarını tıkar, çeneli kırıcının kavitesine yapışır. Bu yüzden aynı ocakta yıl içinde iki farklı besleme karakteriyle çalışmayı baştan hesaba katmak gerekir: kurak dönemde sert, aşındırıcı taze kaya; yağışlı dönemde yapışkan, ince oranı yüksek karışım. Kesin davranış her ocağa göre değişir. Sondaj karotlarından alınacak temsilî numunelerde aşındırıcılık indeksi, basma dayanımı ve nem testleri yaptırılmadan makine boyutu kesinleştirilmemelidir.
Kapasiteyi değirmenden geriye doğru hesaplamak
Altın cevherinde kırma devresinin müşterisi stok sahası değil, öğütme devresidir. Değirmen tedarikçisinin belirleyeceği besleme boyutu ve saatlik tonaj, kırıcının hedefini tanımlar. Bu iki rakam proje mühendisliği belgelerinde yer alır; kırıcı tekliften önce bunların teyit edilmesi gerekir.
Kırma hattının saatlik kapasitesi şu formülle bulunur: gerekli kapasite (t/s) = günlük cevher ihtiyacı (t) ÷ (kırma devresinin günlük çalışma saati × kullanılabilirlik oranı). Varsayımsal bir örnek: günde 2.000 ton cevher işleyecek bir tesiste kırma devresi günde 16 saat ve 0,8 kullanılabilirlikle çalışacaksa gereken kapasite 2.000 ÷ (16 × 0,8) ≈ 156 t/s olur. Kırma devresini değirmenden daha az saat çalıştırıp aradaki farkı ince cevher stokuyla kapatmak yaygın bir yaklaşımdır; bu da kırıcıyı değirmen tonajının biraz üstünde boyutlandırmayı gerektirir. 100-200 t/s bandı tam olarak bu tür orta ölçekli işletmelerin aralığıdır.
100-200 t/s bandı için üç gerçekçi kurgu
Bu bandı tek bir “standart tesis” karşılamaz. Seçim; madenin ömrü, cevherin sertliği ve ilk yatırımın nasıl bölüneceğiyle belirlenir. Aşağıdaki üç düzenin her biri facts'teki gerçek modellerden kurulur.
Kurgu A: General 944 ile tek şaseli mobil hat
General 944 GPJ 90 çeneli primer ile GM430 konik sekonderi aynı lastikli şasede birleştirir; 120-180 t/s üretir, 800 mm besleme alır ve 1600×5000 mm 3 katlı elekle çalışır. Ağırlığı 70.000 kg, jeneratörü 550 kVA'dır. Konik ikinci kademe, kuvarslı ve demirli cevherde darbeli rotora göre metal parçaları daha yavaş tüketir. Ocak yeri birkaç yıl içinde değişecekse, ya da ilk kazı oksit zonda başlayıp sonra başka bir pite geçilecekse bu düzen esneklik sağlar. 200 t/s'ye yaklaşan bir hedef için tek ünite yetmez; ikinci bir hat ya da aşağıdaki sabit düzen düşünülmelidir. Diğer lastikli seçenekler için lastikli mobil kırma eleme tesisleri sayfasına bakılabilir.
Kurgu B: Temel üzerine sabit çeneli + konik devre
Maden ömrü uzun ve proses tesisi sabitse, beton temel üzerine kurulan bir hat daha geniş seçim alanı verir. Girişte GNR 110 titreşimli ızgaralı besleyici (200~300 t/s, 2×7,5 kW) cevheri primer kırıcıya düzenli verir ve ızgara aralığından düşen ince ile toprağı kırıcıya uğratmadan ayırır. Primer kademede GNRK serisi çeneli kırıcı yer alır: GNRK 90 (900×650 mm ağız, 75/90 kW, 60–225 t/s) bandın tamamını kapsar; GNRK 110 (1100×850 mm, 110/132 kW, 200–350 t/s) ise üst uçta pay ve daha iri blok kabulü sağlar. Sekonderde konik kırıcı 50–250 mm beslemeyi alıp 0–60 mm aralığına indirir. Bu düzenin bileşenleri sabit taş kırma eleme hatları kapsamında projelendirilir.
Kurgu C: Kademeli yatırım, önce mobil primer
Fizibilite henüz kesinleşmemişse, önce besleyici bunkerli seyyar primer çeneli ünite alınabilir. GNR 110 (GNRK 110 çeneli, 180-300 t/s, 55.000 kg) 0-1100 mm beslemeyi 0-250 mm'ye indirir; konik sekonder ve elek, proses tesisinin kesin besleme boyutu belli olunca eklenir. Bu yol ilk yatırımı böler ama tek başına değirmen besleme boyutu üretmez.
| Kurgu | Ana makineler | Kapasite | Maks. besleme | Enerji / ağırlık |
|---|---|---|---|---|
| A – Mobil tek şase | General 944: GPJ 90 çeneli + GM430 konik, 1600×5000 mm 3 katlı elek | 120-180 t/s | 800 mm | 550 kVA / 70.000 kg |
| B – Sabit, alt uç | GNR 90 besleyici + GNRK 90 çeneli + konik | besleyici 140~210, çeneli 60–225 t/s | 1500 mm (besleyici) | çeneli 75/90 kW |
| B – Sabit, üst uç | GNR 110 besleyici + GNRK 110 çeneli + konik | besleyici 200~300, çeneli 200–350 t/s | 1500 mm (besleyici) | çeneli 110/132 kW |
| C – Kademeli | GNR 110 seyyar primer çeneli | 180-300 t/s | 0-1100 mm | / 55.000 kg |
Konik kırıcının model bazlı kapasite tablosu projeye özel verildiği için tabloda ayrı satır olarak yer almıyor; sekonder seçimi, primer çıkışı ve hedef ürün boyutuna göre teklif aşamasında yapılır.
Bantlı demir formasyonu ve kuvarsta aşınma parçaları
Kuşağın cevherinde işletme maliyetini belirleyen kalem enerjiden çok metal tüketimidir. Çeneli kırıcıda çene plakaları ostenitik manganlı çeliktir (Mn13/Mn18) ve darbe altında yüzeyde pekleşir; silikası yüksek cevherde Mn18/Mn22 seçilir. Konik kırıcıda aşınan parçalar mantle ve concave astarlarıdır: genelde manganlı çelik, yüksek silikada yüksek-krom astar kullanılır.
Astar ömrünü malzeme kadar işletme disiplini de belirler. Konik kırıcı dolu ağızla (choke-feed) beslendiğinde kırma, taneler arasında da gerçekleşir; astar daha düzgün aşınır ve ürün daha kübik çıkar. Yarı boş çalışan konik ise astarın alt kısmında oluk açar ve CSS'yi tutmak zorlaşır. Primer tarafta çeneli kırıcının redüksiyonu tipik 4:1–9:1 aralığındadır ve maksimum besleme ağız genişliğinin yaklaşık 0,8–0,9 katıdır. Patlatma sonrası blokların bu sınırı aşması, kırıcı ağzında köprülenmeye ve beklemeye yol açar; kaya kırıcı ile ocakta ikincil kırma ya da patlatma deseninin ayarlanması bu yüzden kırıcı seçimiyle birlikte konuşulmalıdır.

Yedek parça planı da aynı hesabın parçasıdır. Göl bölgesindeki bir sahaya çene plakası ya da konik astar ulaştırmak zaman alır; bu nedenle en az bir takım çene plakası ve bir takım konik astarı ilk siparişle birlikte sahaya göndermek, beklenmedik duruşun maliyetini sınırlar.
Dar es Salaam limanından göl kıyısına: sevkiyat, enerji ve saha
İzmir'den deniz yoluyla gelen ekipman genellikle Dar es Salaam limanından karayoluyla göl bölgesine taşınır; Mwanza bölgenin lojistik merkezi işlevini görür. Güzergâhın uzunluğu, sevkiyat paketinin baştan doğru kurgulanmasını gerektirir. Lastikli General 944 kendi şasesiyle çekilebilir; sabit hat ise modüllere ayrılmış çelik konstrüksiyon, kırıcılar ve bant konveyörler halinde gelir ve sahada temel betonu gerektirir. Ağır parçaların boyut ve ağırlıkları, köprü ve yol kısıtları için taşıma firmasıyla önceden paylaşılmalıdır.
Enerji tarafında şebeke bağlantısı olan bir proses tesisinde kırıcılar şebekeden beslenebilir; uzak bir pitte ise jeneratör kaçınılmazdır. General 944'ün 550 kVA jeneratörü bu durumda tek ünitenin bağımsız çalışmasını sağlar. Tropik iklimde motor ve elektrik panolarının soğutması, tozlu kurak dönemde hava filtrelerinin bakım aralığı ve yağışlı dönemde stok sahası drenajı saha planına yazılmalıdır. Bantlarda kapalı aktarma noktaları ve su püskürtmeli toz bastırma, projeye göre seçilebilecek önlemler arasındadır.
Firmamız Tanzanya'ya daha önce Titan 100 mobil beton santrali (100 m³/saat) teslim etmiştir. Bu proje bir beton santralidir; kırma-eleme hattı için yukarıdaki seçenekler ayrıca projelendirilir.

Teklif istemeden önce hazırlanacak dosya
Göl bölgesindeki bir cevher projesi için doğru teklif, aşağıdaki bilgilerle hazırlanır. Eksik kalan her madde, kırıcının fazla ya da yetersiz boyutlandırılması riskini artırır.
- Değirmen tedarikçisinin istediği besleme boyutu ve saatlik tonaj
- Kırma devresinin günlük çalışma saati ve ince cevher stok kapasitesi
- Sondaj numunelerinden aşındırıcılık indeksi, basma dayanımı ve nem sonuçları
- Oksit/laterit ile taze kaya oranlarının maden planına göre yıllık dağılımı
- Patlatma sonrası beklenen en iri blok boyutu
- Şebeke bağlantısı mı, jeneratör mü; sahadaki gerilim ve frekans
- Sahaya erişim yolunun taşıma kısıtları ve temel betonu için zemin bilgisi
- Projeyi yöneten idarenin ya da danışmanın teknik şartnamesi (proje kapsamı ve takvimi bu belgeden teyit edilmelidir)
Sık sorulan sorular
Bantlı demir formasyonlu cevherde darbeli kırıcı kullanılabilir mi?
Teknik olarak kırar, ama yüksek silikalı ve yoğun cevherde darbeli rotorun aşınma parçaları hızla tükenir. Bu nedenle kuşaktaki taze kaya için çeneli primer ve konik sekonder kombinasyonu daha ekonomik bir başlangıç noktasıdır.
Yağışlı dönemde killi laterit hattı durdurur mu?
Izgaralı besleyicinin aralıkları tıkanabilir ve kavite yapışabilir. İnce ve killi kısmın besleyicide ayrılması, stok sahasının drenajı ve gerekirse yıkama ile ön ayırma bu riski azaltır. Çok yapışkan malzemede besleyici tipi ayrıca değerlendirilmelidir.
Hat değirmen besleme boyutunu doğrudan üretir mi?
Primer ve konik sekonderli devre, konik kırıcının ürün aralığı olan 0–60 mm civarında bir ürün verir. Değirmenin daha ince besleme istemesi durumunda tersiyer kademe ya da kapalı devre eleme eklenir; karar değirmen tedarikçisinin verisine göre verilir.
Garanti ve belgeler neyi kapsar?
Makinelerimiz ISO 9001 ve CE belgelidir ve 1 yıl garantilidir; aşınma parçaları garanti kapsamı dışındadır. 1976'dan beri İzmir'de üretim yapan firmamız, fiyatı ve teslim planını proje verilerine göre teklifle bildirir.
Sonuç
Geita–Mwanza kuşağında 100-200 t/s'lik bir cevher hattının doğru kurgusu, maden ömrüne ve cevherin sertliğine bağlıdır: kısa ömürlü ya da yer değiştiren pitler için General 944, uzun ömürlü sabit tesisler için GNRK çeneli ve konik kırıcılı temel üstü hat, belirsiz fizibilitede ise önce seyyar primer. Numune sonuçlarınızı ve değirmen verilerinizi iletişim sayfamızdan gönderin; projeye özel konfigürasyon ve teklif hazırlayalım.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




