Gana Ashanti Bölgesi Altın Cevheri İçin Çeneli + Konik Hat

Ashanti bölgesinde altın cevheri kıracak bir hat planlanırken tartışma çoğu zaman tonajla başlar, oysa asıl belirleyici olan cevherin kendisi ve kırıcıdan sonra gelen öğütme devresidir. Kumasi çevresinden güneybatıya uzanan altın kuşağında aynı sahadan hem yumuşak, killi oksit cevher hem de kuvarsça zengin sert birincil cevher çıkabilir. Saatte 100-200 ton hedefleyen bir yatırımcı için doğru cevap, bu iki uç arasında yük taşıyabilen, aşınma maliyetini kontrol altında tutan ve değirmene düzenli besleme veren bir çeneli + konik kırma ve eleme devresidir. Bu yazıda o devreyi gerçek modeller, ayar mantığı ve Gana sahasına özgü lojistik üzerinden adım adım kuruyoruz.
Ashanti cevherinin iki yüzü: oksit zon ve kuvarslı birincil kayaç
Ashanti altın kuşağı, jeolojik literatürde Birimian yaşlı metavolkanik ve metasedimanter kayaçlar ile bunları kesen kuvars damarlarıyla tanımlanır. Tropik iklimde yüzeye yakın kesimler derin ayrışmaya uğrar; bu yüzden ocak açıldığında ilk yıllarda gelen malzeme genellikle laterit ve kil karışımı, ıslak ve yapışkan oksit cevherdir. Derinleştikçe cevher sertleşir, serbest silis oranı artar ve kırıcının metal parçaları için gerçek sınav başlar.
Bu değişim makine seçiminde iki ayrı hata riskini doğurur. Yalnız oksit cevhere göre seçilen hafif bir devre, birincil cevhere geçildiğinde kapasite ve parça ömrü kaybeder. Yalnız sert kayaca göre kurulan bir hat ise ilk yıllarda ızgaralarda ve bunker ağızlarında kil tıkanmasıyla uğraşır. Bu nedenle tesis teklifinden önce farklı derinliklerden alınmış numunelerle aşındırıcılık (Bond Ai) ve kırılabilirlik testi yaptırmak gerekir. Belirli bir maden ruhsatının cevher özellikleri bu makalenin konusu değildir; kendi sondaj ve numune verileriniz tasarımın temelini oluşturur.
Kırma devresinin asıl müşterisi: öğütme ve liç tesisi
Agrega ocağında ürün satılan mıcırdır; altın madeninde ise kırıcının ürünü bir sonraki adımın hammaddesidir. Kırılan cevher genellikle bir değirmene, oradan da liç devresine gider. Değirmen tasarımcısı belirli bir besleme boyutu ister ve bu boyut ne kadar ince ve düzenli olursa öğütmede harcanan enerji o kadar azalır. Kırma hattının başarısı burada ölçülür: saatlik tonaj tutturulsa bile iri tane oranı dalgalanıyorsa değirmen bunu kapasite kaybı olarak geri öder.
Bu nedenle hedef ürün boyutunu kırıcı tedarikçisi değil, proses tasarımcısı belirlemelidir. Biz kırma tarafında bu boyuta hangi kademe sayısıyla, hangi kapalı devre ayarıyla ulaşılacağını hesaplarız. Konik kırıcının burada öne çıkmasının sebebi basittir: sıkıştırarak kırdığı için kuvarslı cevherde parça tüketimi düşük kalır ve hidrolik ayarlı CSS sayesinde ürün boyutu vardiya boyunca sabit tutulabilir.
100-200 t/s bandına iki gerçek yol
Başlıktaki aralık tek bir makineye sığdırılacak bir rakam değil, planlama bandıdır. Bu bandı karşılayan iki gerçekçi düzen var: madenin ömrü ve ocak içindeki hareket ihtiyacı hangisinin seçileceğini belirler.
Mobil düzen: General 944
General 944 GPJ 90 çeneli primer ile GM430 konik sekonderi tek lastikli şasede birleştirir. 120-180 t/s kapasite, 800 mm besleme boyutu, 1600×5000 mm üç katlı yatay elek, 550 kVA jeneratör ve 70.000 kg ağırlık bu modelin sayfasında verilen değerlerdir. Ocak aynası ilerledikçe hattın ona yakın tutulması kamyon mesafesini kısaltır; tek bir konumda yıllarca çalışmayacak, birden çok pit arasında yer değiştirecek bir maden için bu düzen mantıklıdır. Aynı modelin Afrika'daki bir sert taş uygulaması GNR 944 proje sayfasında anlatılıyor; o proje Gana'da değildir, yalnız makinenin sert kayaçtaki davranışına örnektir.
Sabit düzen: çeneli primer + konik sekonder
Madenin ömrü uzunsa ve kırma noktası değirmenin yanına sabitlenecekse kademeli bir sabit konkasör tesisi bandın tamamını daha esnek karşılar. Önerilen omurga: GNR 90 titreşimli ızgaralı besleyici (140~210 t/s), GNRK 90 çeneli kırıcı (900×650 mm ağız, 60–225 t/s) ve bunu izleyen General konik kırıcı. Konik kırıcının model bazlı kapasite, güç ve ağırlık tabloları projeye özel verilir; bu yüzden aşağıdaki tabloda o hücreler boş bırakılmıştır.
| Bileşen | Mobil: General 944 | Sabit: GNRK 90 hattı | Büyüme payı: GNRK 110 hattı |
|---|---|---|---|
| Besleme | Titreşimli besleyicili bunker | GNR 90 besleyici, 140~210 t/s | GNR 110 besleyici, 200~300 t/s |
| Primer kırıcı | GPJ 90 çeneli | GNRK 90, 900×650 mm, 75/90 kW | GNRK 110, 1100×850 mm, 110/132 kW |
| Primer kapasitesi | 120-180 t/s (tesis) | 60–225 t/s | 200–350 t/s |
| Sekonder kırıcı | GM430 konik | General konik | General konik |
| Konik kapasite / güç | — | (projeye özel) | (projeye özel) |
| Elek | 1600×5000 mm, üç katlı | GNR 1650, 1600×5000 mm, 15 kW | GNR 2050, 2000×5000 mm, 18,5 kW |
| Enerji | 550 kVA jeneratör | Şebeke veya jeneratör | Şebeke veya jeneratör |
Hedef 200 t/s'nin üzerine çıkma ihtimali varsa üçüncü sütundaki GNRK 110 omurgası, aynı yerleşimle ileride kapasite eklemeye imkân verir. Mobil ve sabit seçeneklerin genel karşılaştırması mobil konkasör tesisleri kategorisinde de bulunur.
Konik kırıcıyı kuvarslı cevherde verimli çalıştırmak
Konik kırıcı, haznesi dolu çalıştığında (choke besleme) en iyi sonucu verir: taneler yalnız manto ile içbükey zırh arasında değil birbirleri arasında da kırılır, ürün daha kübik çıkar ve zırhlar daha dengeli aşınır. Kısmi beslemede ise manto bir tarafta yoğun aşınır, ürün boyutu oynar. Çeneli kırıcının çıkışını bir tampon bunker veya stok yığınıyla konik kırıcıdan ayırmak, primer taraftaki dalgalanmanın sekondere taşınmasını önler.

Ürün sayfasındaki mertebe değerlerine göre konik kırıcı sekonder kademede 6:1–8:1, tersiyer kademede yaklaşık 10:1 küçültme oranıyla çalışır; besleme 50–250(300) mm, ürün 0–60(75) mm aralığındadır. Çeneli kırıcının küçültme oranı ise 4:1–9:1 arasındadır ve en büyük besleme taşı ağız genişliğinin yaklaşık 0,8–0,9 katıdır. Bu oranlar, değirmenin istediği boyuta iki kademede mi yoksa tersiyer bir konik eklenerek üç kademede mi ulaşılacağını belirler. Elek konik kırıcıyla kapalı devre bağlanırsa elek üstü malzeme geri döner ve değirmene giden ürünün üst sınırı garanti altına alınır.
Altın madenlerine özgü bir risk de kırılmayan metallerdir: delici uçları, kova dişleri, ankraj parçaları cevherle birlikte gelebilir. Konik kırıcıdaki hidrolik silindir ani tıkanmaya karşı koruma sağlar, ancak sekonder öncesi banda bir manyetik ayırıcı ve metal dedektörü eklemek projeye göre seçilebilecek bir önlemdir. Aşınma tarafında çene plakaları ve konik zırhları manganlı çelikten (Mn13/Mn18) üretilir; silis oranı yüksek cevherde Mn18/Mn22 tercih edilir.
Yağmur mevsimi ve killi besleme: hattın ön ucu
Gana'nın güneyinde iki yağışlı dönem yaşanır ve bu dönemlerde oksit cevherin nemi belirgin biçimde artar. Titreşimli ızgaralı besleyici kuru ve orta nemli malzemede ince taneyi kırıcıdan önce ayırarak çenenin yükünü hafifletir; fakat yapışkan kilde çubuk aralıkları tıkanabilir. Bu durumda eliptik milli bir wobbler besleyici (GWB1136 modeli 75-600 t/s) çamuru ayırırken iri cevheri kırıcıya taşır.
Islak dönemde elek tellerinin körleşmesi de kapasiteyi düşürür. Elek açıklığının ve kat sayısının oksit ve birincil cevher için ayrı ayrı değerlendirilmesi, bant konveyörlerin üstünün kapatılması ve stok sahasında drenajın planlanması saha mühendisinin baştan çizmesi gereken ayrıntılardır. Kurak dönemde ise aynı noktalar toz kaynağına dönüşür; transfer noktalarında su püskürtmeli toz bastırma iki mevsimde de iş görür.
Tema veya Takoradi'den Ashanti'ye: sevkiyat, temel ve enerji
Türkiye'den yola çıkan ekipman Gana'nın Tema ya da Takoradi limanına deniz yoluyla ulaşır, oradan karayoluyla iç bölgeye taşınır. Mobil düzende şasenin kendisi taşıma birimidir; sabit düzende ise kırıcılar, elek ve konveyörler parçalar halinde sevk edilir ve sahada beton temele monte edilir. Güzergâhtaki köprü ve yol kısıtları ile limandaki gümrük işlemlerinin ayrıntılarını yerel nakliye firmasıyla ve ilgili idareyle önceden teyit etmek gerekir.

Enerji kararı da düzene bağlıdır. Mobil General 944 kendi 550 kVA jeneratörüyle şebekeden bağımsız çalışır; bu, şebeke hattı henüz ulaşmamış bir pit için avantajdır. Sabit hatta şebeke bağlantısı mümkünse elektrik motorlu tahrik tercih edilir; değilse jeneratör gücü kırıcı, elek ve konveyör motorlarının toplamına göre boyutlandırılır. Nemli ve sıcak havada motor ve pano soğutması, yağ soğutucularının temiz tutulması bakım planının düzenli kalemleridir.
Sık sorulan sorular
Altın cevheri için darbeli kırıcı yerine neden konik kırıcı?
Kuvarslı birincil cevherde darbeli kırıcının çekiç ve plakaları hızla tükenir. Konik kırıcı sıkıştırarak kırdığı için metal aşınması ve ton başına parça maliyeti düşük kalır; ürün boyutu da hidrolik ayarla sabit tutulur.
Tek bir General 944 saatte 200 tona ulaşır mı?
Hayır. General 944'ün kapasitesi 120-180 t/s'dir. 200 t/s ve üzeri hedefte GNRK 90 veya GNRK 110 omurgalı sabit bir hat ya da proje bazında tasarlanan çok üniteli bir düzen değerlendirilir.
Oksit cevher bittiğinde aynı hat birincil cevheri kırabilir mi?
Hat baştan sert cevhere göre seçilmişse evet; değişen şey besleme ünitesi, elek açıklığı ve zırh alaşımıdır. Oksit dönem için wobbler besleyici, birincil dönem için ızgaralı besleyici kullanmak mümkündür.
Fiyat ve teslim süresi nasıl belirlenir?
Fiyatı kademe sayısı, konik kırıcı modeli, elek ve konveyör uzunlukları, enerji çözümü ve sevkiyat kapsamı belirler. Teslim süresi de seçilen konfigürasyona göre teklif aşamasında yazılı olarak verilir.
Karar özeti ve teklif için gerekenler
Ashanti'de altın cevheri kıracak bir hat, iki farklı cevher tipine ve değirmenin besleme şartına göre kurulmalıdır. Kısa ömürlü ve hareketli pitlerde General 944, uzun ömürlü ve değirmene bitişik kurulumda GNRK 90 + konik kırıcı omurgası öne çıkar. General Makina 1976'dan bu yana İzmir'de üretim yapar, ISO 9001 ve CE belgelidir ve makinelerini aşınma parçaları hariç 1 yıl garantiyle teslim eder. Teklif dosyasının sağlıklı hazırlanması için şu bilgileri birlikte gönderin:
- Oksit ve birincil cevherden alınmış numunelerin aşındırıcılık ve kırılabilirlik test sonuçları
- Değirmen tasarımcısının istediği besleme boyutu ve günlük çalışma saati
- Ocaktan gelen en iri blok boyutu ve nem durumu (yağışlı ve kurak dönem)
- Madenin tahmini ömrü ve pit sayısı: sabit mi, mobil mi kararı için
- Şebeke bağlantısının olup olmadığı, varsa gerilim ve güç sınırı
- Tercih edilen boşaltma limanı ve sahaya kadar karayolu kısıtları
Bu verilerle size uygun konfigürasyonu ve teklifi hazırlıyoruz; iletişim sayfamızdan mühendislik ekibimize ulaşabilirsiniz.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




