İçeriğe geç

Gana Ashanti Bölgesi Altın Cevheri İçin Çeneli + Konik Hat

· Yayınlanma: · Güncellenme:
Gana Ashanti Bölgesi Altın Cevheri İçin Çeneli + Konik Hat

Ashanti bölgesinde altın cevheri kıracak bir hat planlanırken tartışma çoğu zaman tonajla başlar, oysa asıl belirleyici olan cevherin kendisi ve kırıcıdan sonra gelen öğütme devresidir. Kumasi çevresinden güneybatıya uzanan altın kuşağında aynı sahadan hem yumuşak, killi oksit cevher hem de kuvarsça zengin sert birincil cevher çıkabilir. Saatte 100-200 ton hedefleyen bir yatırımcı için doğru cevap, bu iki uç arasında yük taşıyabilen, aşınma maliyetini kontrol altında tutan ve değirmene düzenli besleme veren bir çeneli + konik kırma ve eleme devresidir. Bu yazıda o devreyi gerçek modeller, ayar mantığı ve Gana sahasına özgü lojistik üzerinden adım adım kuruyoruz.

Ashanti cevherinin iki yüzü: oksit zon ve kuvarslı birincil kayaç

Ashanti altın kuşağı, jeolojik literatürde Birimian yaşlı metavolkanik ve metasedimanter kayaçlar ile bunları kesen kuvars damarlarıyla tanımlanır. Tropik iklimde yüzeye yakın kesimler derin ayrışmaya uğrar; bu yüzden ocak açıldığında ilk yıllarda gelen malzeme genellikle laterit ve kil karışımı, ıslak ve yapışkan oksit cevherdir. Derinleştikçe cevher sertleşir, serbest silis oranı artar ve kırıcının metal parçaları için gerçek sınav başlar.

Bu değişim makine seçiminde iki ayrı hata riskini doğurur. Yalnız oksit cevhere göre seçilen hafif bir devre, birincil cevhere geçildiğinde kapasite ve parça ömrü kaybeder. Yalnız sert kayaca göre kurulan bir hat ise ilk yıllarda ızgaralarda ve bunker ağızlarında kil tıkanmasıyla uğraşır. Bu nedenle tesis teklifinden önce farklı derinliklerden alınmış numunelerle aşındırıcılık (Bond Ai) ve kırılabilirlik testi yaptırmak gerekir. Belirli bir maden ruhsatının cevher özellikleri bu makalenin konusu değildir; kendi sondaj ve numune verileriniz tasarımın temelini oluşturur.

Kırma devresinin asıl müşterisi: öğütme ve liç tesisi

Agrega ocağında ürün satılan mıcırdır; altın madeninde ise kırıcının ürünü bir sonraki adımın hammaddesidir. Kırılan cevher genellikle bir değirmene, oradan da liç devresine gider. Değirmen tasarımcısı belirli bir besleme boyutu ister ve bu boyut ne kadar ince ve düzenli olursa öğütmede harcanan enerji o kadar azalır. Kırma hattının başarısı burada ölçülür: saatlik tonaj tutturulsa bile iri tane oranı dalgalanıyorsa değirmen bunu kapasite kaybı olarak geri öder.

Bu nedenle hedef ürün boyutunu kırıcı tedarikçisi değil, proses tasarımcısı belirlemelidir. Biz kırma tarafında bu boyuta hangi kademe sayısıyla, hangi kapalı devre ayarıyla ulaşılacağını hesaplarız. Konik kırıcının burada öne çıkmasının sebebi basittir: sıkıştırarak kırdığı için kuvarslı cevherde parça tüketimi düşük kalır ve hidrolik ayarlı CSS sayesinde ürün boyutu vardiya boyunca sabit tutulabilir.

100-200 t/s bandına iki gerçek yol

Başlıktaki aralık tek bir makineye sığdırılacak bir rakam değil, planlama bandıdır. Bu bandı karşılayan iki gerçekçi düzen var: madenin ömrü ve ocak içindeki hareket ihtiyacı hangisinin seçileceğini belirler.

Mobil düzen: General 944

General 944 GPJ 90 çeneli primer ile GM430 konik sekonderi tek lastikli şasede birleştirir. 120-180 t/s kapasite, 800 mm besleme boyutu, 1600×5000 mm üç katlı yatay elek, 550 kVA jeneratör ve 70.000 kg ağırlık bu modelin sayfasında verilen değerlerdir. Ocak aynası ilerledikçe hattın ona yakın tutulması kamyon mesafesini kısaltır; tek bir konumda yıllarca çalışmayacak, birden çok pit arasında yer değiştirecek bir maden için bu düzen mantıklıdır. Aynı modelin Afrika'daki bir sert taş uygulaması GNR 944 proje sayfasında anlatılıyor; o proje Gana'da değildir, yalnız makinenin sert kayaçtaki davranışına örnektir.

Sabit düzen: çeneli primer + konik sekonder

Madenin ömrü uzunsa ve kırma noktası değirmenin yanına sabitlenecekse kademeli bir sabit konkasör tesisi bandın tamamını daha esnek karşılar. Önerilen omurga: GNR 90 titreşimli ızgaralı besleyici (140~210 t/s), GNRK 90 çeneli kırıcı (900×650 mm ağız, 60–225 t/s) ve bunu izleyen General konik kırıcı. Konik kırıcının model bazlı kapasite, güç ve ağırlık tabloları projeye özel verilir; bu yüzden aşağıdaki tabloda o hücreler boş bırakılmıştır.

Gana altın cevheri için 100-200 t/s kırma seçenekleri (ürün sayfası verileri)
BileşenMobil: General 944Sabit: GNRK 90 hattıBüyüme payı: GNRK 110 hattı
BeslemeTitreşimli besleyicili bunkerGNR 90 besleyici, 140~210 t/sGNR 110 besleyici, 200~300 t/s
Primer kırıcıGPJ 90 çeneliGNRK 90, 900×650 mm, 75/90 kWGNRK 110, 1100×850 mm, 110/132 kW
Primer kapasitesi120-180 t/s (tesis)60–225 t/s200–350 t/s
Sekonder kırıcıGM430 konikGeneral konikGeneral konik
Konik kapasite / güç—(projeye özel)(projeye özel)
Elek1600×5000 mm, üç katlıGNR 1650, 1600×5000 mm, 15 kWGNR 2050, 2000×5000 mm, 18,5 kW
Enerji550 kVA jeneratörŞebeke veya jeneratörŞebeke veya jeneratör

Hedef 200 t/s'nin üzerine çıkma ihtimali varsa üçüncü sütundaki GNRK 110 omurgası, aynı yerleşimle ileride kapasite eklemeye imkân verir. Mobil ve sabit seçeneklerin genel karşılaştırması mobil konkasör tesisleri kategorisinde de bulunur.

Konik kırıcıyı kuvarslı cevherde verimli çalıştırmak

Konik kırıcı, haznesi dolu çalıştığında (choke besleme) en iyi sonucu verir: taneler yalnız manto ile içbükey zırh arasında değil birbirleri arasında da kırılır, ürün daha kübik çıkar ve zırhlar daha dengeli aşınır. Kısmi beslemede ise manto bir tarafta yoğun aşınır, ürün boyutu oynar. Çeneli kırıcının çıkışını bir tampon bunker veya stok yığınıyla konik kırıcıdan ayırmak, primer taraftaki dalgalanmanın sekondere taşınmasını önler.

Atölyede montajı tamamlanmış General konik kırıcı, yanında elektrik motoru ve yağ soğutucu
General Makina atölyesinde montajı biten konik kırıcı: üst hazne, flanşlı gövde, tahrik motoru ve hidrolik yağ soğutucusu bir arada görülüyor.

Ürün sayfasındaki mertebe değerlerine göre konik kırıcı sekonder kademede 6:1–8:1, tersiyer kademede yaklaşık 10:1 küçültme oranıyla çalışır; besleme 50–250(300) mm, ürün 0–60(75) mm aralığındadır. Çeneli kırıcının küçültme oranı ise 4:1–9:1 arasındadır ve en büyük besleme taşı ağız genişliğinin yaklaşık 0,8–0,9 katıdır. Bu oranlar, değirmenin istediği boyuta iki kademede mi yoksa tersiyer bir konik eklenerek üç kademede mi ulaşılacağını belirler. Elek konik kırıcıyla kapalı devre bağlanırsa elek üstü malzeme geri döner ve değirmene giden ürünün üst sınırı garanti altına alınır.

Altın madenlerine özgü bir risk de kırılmayan metallerdir: delici uçları, kova dişleri, ankraj parçaları cevherle birlikte gelebilir. Konik kırıcıdaki hidrolik silindir ani tıkanmaya karşı koruma sağlar, ancak sekonder öncesi banda bir manyetik ayırıcı ve metal dedektörü eklemek projeye göre seçilebilecek bir önlemdir. Aşınma tarafında çene plakaları ve konik zırhları manganlı çelikten (Mn13/Mn18) üretilir; silis oranı yüksek cevherde Mn18/Mn22 tercih edilir.

Yağmur mevsimi ve killi besleme: hattın ön ucu

Gana'nın güneyinde iki yağışlı dönem yaşanır ve bu dönemlerde oksit cevherin nemi belirgin biçimde artar. Titreşimli ızgaralı besleyici kuru ve orta nemli malzemede ince taneyi kırıcıdan önce ayırarak çenenin yükünü hafifletir; fakat yapışkan kilde çubuk aralıkları tıkanabilir. Bu durumda eliptik milli bir wobbler besleyici (GWB1136 modeli 75-600 t/s) çamuru ayırırken iri cevheri kırıcıya taşır.

Islak dönemde elek tellerinin körleşmesi de kapasiteyi düşürür. Elek açıklığının ve kat sayısının oksit ve birincil cevher için ayrı ayrı değerlendirilmesi, bant konveyörlerin üstünün kapatılması ve stok sahasında drenajın planlanması saha mühendisinin baştan çizmesi gereken ayrıntılardır. Kurak dönemde ise aynı noktalar toz kaynağına dönüşür; transfer noktalarında su püskürtmeli toz bastırma iki mevsimde de iş görür.

Tema veya Takoradi'den Ashanti'ye: sevkiyat, temel ve enerji

Türkiye'den yola çıkan ekipman Gana'nın Tema ya da Takoradi limanına deniz yoluyla ulaşır, oradan karayoluyla iç bölgeye taşınır. Mobil düzende şasenin kendisi taşıma birimidir; sabit düzende ise kırıcılar, elek ve konveyörler parçalar halinde sevk edilir ve sahada beton temele monte edilir. Güzergâhtaki köprü ve yol kısıtları ile limandaki gümrük işlemlerinin ayrıntılarını yerel nakliye firmasıyla ve ilgili idareyle önceden teyit etmek gerekir.

Üretim holünde çelik şase üzerinde elektrik motoru bağlanmış konik kırıcı
Fabrika holünde gergi ayarlı motor kızağıyla şaseye oturtulmuş konik kırıcı; sevkiyattan önce tahrik grubuyla birlikte hazırlanıyor.

Enerji kararı da düzene bağlıdır. Mobil General 944 kendi 550 kVA jeneratörüyle şebekeden bağımsız çalışır; bu, şebeke hattı henüz ulaşmamış bir pit için avantajdır. Sabit hatta şebeke bağlantısı mümkünse elektrik motorlu tahrik tercih edilir; değilse jeneratör gücü kırıcı, elek ve konveyör motorlarının toplamına göre boyutlandırılır. Nemli ve sıcak havada motor ve pano soğutması, yağ soğutucularının temiz tutulması bakım planının düzenli kalemleridir.

Sık sorulan sorular

Altın cevheri için darbeli kırıcı yerine neden konik kırıcı?

Kuvarslı birincil cevherde darbeli kırıcının çekiç ve plakaları hızla tükenir. Konik kırıcı sıkıştırarak kırdığı için metal aşınması ve ton başına parça maliyeti düşük kalır; ürün boyutu da hidrolik ayarla sabit tutulur.

Tek bir General 944 saatte 200 tona ulaşır mı?

Hayır. General 944'ün kapasitesi 120-180 t/s'dir. 200 t/s ve üzeri hedefte GNRK 90 veya GNRK 110 omurgalı sabit bir hat ya da proje bazında tasarlanan çok üniteli bir düzen değerlendirilir.

Oksit cevher bittiğinde aynı hat birincil cevheri kırabilir mi?

Hat baştan sert cevhere göre seçilmişse evet; değişen şey besleme ünitesi, elek açıklığı ve zırh alaşımıdır. Oksit dönem için wobbler besleyici, birincil dönem için ızgaralı besleyici kullanmak mümkündür.

Fiyat ve teslim süresi nasıl belirlenir?

Fiyatı kademe sayısı, konik kırıcı modeli, elek ve konveyör uzunlukları, enerji çözümü ve sevkiyat kapsamı belirler. Teslim süresi de seçilen konfigürasyona göre teklif aşamasında yazılı olarak verilir.

Karar özeti ve teklif için gerekenler

Ashanti'de altın cevheri kıracak bir hat, iki farklı cevher tipine ve değirmenin besleme şartına göre kurulmalıdır. Kısa ömürlü ve hareketli pitlerde General 944, uzun ömürlü ve değirmene bitişik kurulumda GNRK 90 + konik kırıcı omurgası öne çıkar. General Makina 1976'dan bu yana İzmir'de üretim yapar, ISO 9001 ve CE belgelidir ve makinelerini aşınma parçaları hariç 1 yıl garantiyle teslim eder. Teklif dosyasının sağlıklı hazırlanması için şu bilgileri birlikte gönderin:

  • Oksit ve birincil cevherden alınmış numunelerin aşındırıcılık ve kırılabilirlik test sonuçları
  • Değirmen tasarımcısının istediği besleme boyutu ve günlük çalışma saati
  • Ocaktan gelen en iri blok boyutu ve nem durumu (yağışlı ve kurak dönem)
  • Madenin tahmini ömrü ve pit sayısı: sabit mi, mobil mi kararı için
  • Şebeke bağlantısının olup olmadığı, varsa gerilim ve güç sınırı
  • Tercih edilen boşaltma limanı ve sahaya kadar karayolu kısıtları

Bu verilerle size uygun konfigürasyonu ve teklifi hazırlıyoruz; iletişim sayfamızdan mühendislik ekibimize ulaşabilirsiniz.

Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü

Yazar
Murat Aydın
Kırma-eleme tesisleri ve model seçimi · General Makina

İlgili İçerik

Mali'de Altın Madeni Sahaları İçin Mobil Primer Çeneli Konkasör
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Mali'de Altın Madeni Sahaları İçin Mobil Primer Çeneli Konkasör

Mali'deki bir altın sahasında saatte 150-250 tonluk primer kırma için GNR 110 mobil çeneli ünitesi tek başına, GNR-MC110 ise sekond…

Fildişi Sahili'nde Altın Cevheri Kırma İçin Kompakt Konkasör
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Fildişi Sahili'nde Altın Cevheri Kırma İçin Kompakt Konkasör

Fildişi Sahili'nde saatte 60-100 ton altın cevheri kıracak küçük ve orta ölçekli bir işletme için en sade çözüm, GPJ 60 çene ve GNR…

Namibya'da Uranyum ve Altın Sahaları İçin Çeneli Konkasör
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Namibya'da Uranyum ve Altın Sahaları İçin Çeneli Konkasör

Namibya'da uranyum ve altın cevheri için 250-350 t/s hedefte GNRK 110, 400-450 t/s hedefte GNRK 130 ya da iki paralel GNRK 110 gerç…

Zimbabve'de Altın ve Platin Sahaları İçin Mobil Konkasör
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Zimbabve'de Altın ve Platin Sahaları İçin Mobil Konkasör

Zimbabve'de kuvars damarlı altın ve Great Dyke platin reef'i için 100-200 t/s mobil kırma hattında belirleyici olan, cevherin sertl…