Kentsel Dönüşüm Molozundan Satılabilir Agrega Elde Etmek

Kentsel dönüşümde bir apartman yıkıldığında parselden çıkan yığın, taş ocağındaki patlatma malzemesine hiç benzemez. İçinde kolon ve kiriş parçaları, filizleri sarkan döşeme plakaları, tuğla ve gazbeton kırıkları, sıva, seramik, kapı kasası, kablo ve bodrum hafriyatından gelen toprak bulunur. Bu yığın kamyonla döküm sahasına gidince para yakar. Doğru kırılıp elenirse alt temel, dolgu, kanal yatağı ve parke altı kum yatağı gibi işlere satılabilecek bir agregaya dönüşür. Bu yazıda saatte 100-200 ton moloz işleyecek bir hattı, katalogdaki gerçek modellerin değerleriyle ve alıcının agregadan ne beklediği üzerinden kuruyoruz.
Geri kazanılmış agreganın hangi işlerde kullanılabileceği, sahada kırma izni ve atık taşıma kuralları belediyeye, ilgili idareye ve iş sahibinin şartnamesine bağlıdır. Hat tasarımına başlamadan önce bu koşulları yazılı olarak teyit edin.
Bir dönüşüm parselinden çıkan molozun anatomisi
İstanbul, İzmir ya da Ankara'da yıkılan bir binanın molozu, yapının yaşına ve inşa tekniğine göre değişir. Eski yığma binalarda taş duvar ve kireç harcı ağırlıktadır. Betonarme karkas binalarda ise beton oranı yüksektir ama demir de çoktur. Aynı gün iki farklı parselden kamyon gelen bir ara depo, saat saat değişen bir besleme ile çalışır. Kırıcı seçimini bu değişkenlik belirler.
Ayıklama kırıcıdan önce yapılır
Satılabilir agreganın yarısı yıkım sırasında kazanılır. Seçici yıkımda ahşap, PVC doğrama, alçı pano, yalıtım levhası ve kablo bina ayaktayken sökülürse kırıcıya giden yığın çok daha temiz olur. Ara depoda ekskavatöre takılan pulverizatör ya da kırıcı uçla iri parçalar küçültülür, görünen demir ve yabancı maddeler ayrı konteynere alınır. Alçı ve gazbeton oranı yüksek bir yığını betonla karıştırıp kırmak, sonradan elde edilecek agreganın değerini düşürür. Bu yüzden ara depoda beton ağırlıklı, tuğla ağırlıklı ve topraklı moloz için ayrı yığın açmak, hattın en az masraflı kalite önlemidir.
Donatı, toprak ve ince malzeme
Darbeli kırıcı, betonu donatıdan ayırmakta çeneliye göre daha iyi iş çıkarır; darbe betonu demirin etrafından koparır. Yine de çıkan demirin banttan alınması gerekir, bu da projeye göre eklenecek bir bant mıknatısı ve elle ayıklama noktası demektir. Bodrum hafriyatından gelen toprak ise kırıcıya girmeden ayrılmalıdır. Toprak hem aşınmayı artırır hem de son üründe ince oranını bozar.
Alıcı moloz agregasından ne ister
Yol müteahhidi, parke taşı döşeyen ekip ya da altyapı yüklenicisi, malzemenin geri dönüşümden gelmesini sorun etmez; sorun ettiği şey kararsızlıktır. Bir gün temiz, ertesi gün alçılı ve topraklı gelen bir malzemeyi kimse şartnameye yazmaz. Satılabilir agrega üç şeyle tarif edilir: ayrı stoklanmış fraksiyonlar, düşük yabancı madde oranı ve her sevkiyatta aynı kalan tane dağılımı.
Fraksiyon tarafında kırma eleme hattının eleği belirleyicidir. Tek kat elekle yalnız 0-40 mm karışık malzeme çıkar; bu, dolgu için yeter ama fiyatı düşüktür. Çok katlı elek 0-5, 5-12, 12-19 ve 19-40 mm gibi ayrı ürünler verir. Bu ürünlerden ince olanı parke altı yatak ya da boru yatağı için, orta olanlar drenaj ve alt temel için pazarlanabilir. Her fraksiyonun kullanılabileceği iş, laboratuvar deneyleriyle ve iş sahibinin şartnamesiyle belirlenir; numuneyi hat kurulmadan önce test ettirin.
Saatte 100-200 ton için üç hat kurgusu
Aşağıdaki kurgular, ürün sayfalarımızdaki katalog değerleriyle hazırlanmıştır. Bir kurgunun gerçek üretimi molozun bileşimine, ön küçültmenin ne kadar yapıldığına ve istenen fraksiyonlara bağlıdır. Bilmediğimiz değeri tabloya yazmadık.
| Kurgu | Makineler | Kapasite | Maks. besleme | Çıkış | Ağırlık |
|---|---|---|---|---|---|
| A | General 01 (GPS 1210 darbeli, 1600×5000 mm 4 katlı elek) | 120-180 t/s | 700 mm | 0-5 / 5-12 / 12-19 / 19-40 mm | 55.000 kg |
| B | M-DMK 02 + GNR ME1650 | M-DMK 02: 150-250 t/s; ME1650: 120-180 t/s | 350 mm (M-DMK) | 0-50 mm, sonra elekte fraksiyon | 38.000 kg + 18.000 kg |
| C | General 800 + Mobil Ön Elekli DMK | 800: 80-150 t/s; DMK: 40-300 t/s | 600 mm (800) | 0-5 / 5-12 / 12-19 / 19-40 mm; DMK 0-30 mm | 35.000 kg (General 800) |
A: General 01 ile tek şasede kırma ve dört kat eleme
General 01, GPS 1210 darbeli kırıcıyı, by-pass ızgaralı titreşimli besleyiciyi ve 1600×5000 mm 4 katlı eleği aynı şasede taşır. 700 mm besleme ağzı, ekskavatörle kabaca küçültülmüş betonarme parçalarını kabul eder. Izgaralı besleyici, topraklı inceyi kırıcıya sokmadan ayırır. Jeneratör değeri 550 kVA'dır; parselde şebeke yoksa bu değer jeneratör seçimini doğrudan belirler. Katalog bandı 120-180 t/s olduğundan, bu kurgu 100-200 t/s hedefinin orta kısmını tek makineyle karşılar. 200 tona yaklaşan bir talep için ikinci bir ünite ya da B kurgusu düşünülmelidir.
B: M-DMK 02 ve ayrı kuru elek
M-DMK serisi seyyar sekonder darbeli kırıcı, besleyici tablasındaki elek ve by-pass bandıyla topraklı inceyi kırıcıya girmeden stoka ayırır. M-DMK 02'nin besleyicisi 1200×3750 mm, motoru 200 kW, kapasitesi 150-250 t/s'tir. Besleme 0-350 mm ile sınırlı olduğu için moloz ara depoda daha çok küçültülmelidir; buna karşılık kırıcı daha kübik bir 0-50 mm ürün verir. Çıkan malzeme GNR ME1650 kuru eleme tesisine bantla verilir. ME1650'nin 120-180 t/s bandı bu hattın tavanını belirler: kırıcı daha fazlasını üretse bile elek bu kadarını ayırır. 18.000 kg ağırlığındaki elek şebekeyle ya da jeneratörle çalışır.

C: General 800 ve ön elekli DMK ile ikinci geçiş
General 800, PDK 1280 primer darbeli kırıcı ve 1300×4000 mm 3 katlı elekle 80-150 t/s üretir; ağırlığı 35.000 kg, jeneratör değeri 450 kVA'dır. Bu kurgu, 100 ton civarında başlayıp ince ürün talebi arttıkça büyüyecek bir ara depo için uygundur. Elek üstünde kalan iri tane, iki kırma odalı ve manganlı astarlı Mobil Ön Elekli DMK'ya gönderilir. Bu ünite 0-100 mm beslemeyi alır, 0-30 mm ürün verir ve ön eleği sayesinde zaten küçük olan taneyi kırmadan geçirir. Ön elekli DMK'nın ağırlığı katalogda yer almadığı için tabloya yalnız General 800'ün ağırlığını yazdık.
Şehir içinde ara depo: yerleşim, toz ve komşular
Kentsel dönüşüm molozu çoğu zaman konutların arasındaki dar parsellerde ya da şehrin kenarındaki bir ara depoda kırılır. Lastikli şase burada iki avantaj sağlar: hat tek çekiciyle gelir, sabit temel istemez ve iş bittiğinde bir sonraki parsele gider. Seçim yaparken kamyon giriş çıkışını, yükleyicinin dönüş alanını ve stok yığınlarının yerini kâğıt üzerinde çizin. Dar bir parselde dört ayrı stok yığını için yer yoksa dört katlı elekten beklenen gelir de gerçekleşmez.
Toz ve gürültü şehir içinde işin devamını belirler. Bant boşaltma noktalarına ve kırıcı çıkışına su spreyi, bant kapakları ve rüzgâr yönüne göre yerleşim projeye göre seçilebilecek önlemlerdir. Çalışma saatleri ve gürültü sınırları belediye tarafından belirlenir; bunları hat kapasitesi hesabına baştan katın. Elektrik motorlu ünitelerde şebeke bağlantısı varsa jeneratör gürültüsü de ortadan kalkar.

Çarpma çubuğu, demir ve ton başına aşınma
Moloz hattında aşınmanın büyük kısmı çarpma çubuklarında (blow-bar) olur. Beton geri dönüşümünde demir riski bulunduğu için yüksek kromlu, sert ama kırılgan alaşım yerine tok mangan ya da martensitik alaşım tercih edilir. Temiz kireçtaşında uzun ömür veren yüksek krom, molozdaki bir filiz demirine çarptığında çatlayabilir. Mobil Ön Elekli DMK'daki çift taraflı paletler ters çevrilerek ikinci kez kullanılabilir. Gerçek aşınma ömrü, molozun beton, tuğla ve toprak oranına göre değişir; ilk haftalarda ton başına tüketimi ölçüp yedek parça stokunu buna göre kurmak gerekir.
Varsayımsal bir örnek: bir hat günde 8 etkin saat 150 t/s ile çalışırsa günlük işlenen moloz 150 × 8 = 1.200 ton olur. Ton başına aşınma maliyeti ise (bir takım çubuğun maliyeti) ÷ (bir takımla işlenen ton) formülüyle birim cinsinden hesaplanır. Bu hesabı kendi molozunuzla yapmak için beton geri dönüşüm tesisi makine seti sayfasındaki dizilimden yararlanabilirsiniz.
Teklif istemeden önce hazırlanacak bilgiler
Doğru kurguyu önermemiz için aşağıdaki bilgiler yeterlidir. Ne kadar net olursa hat o kadar az değişiklikle kurulur.
- Molozun yaklaşık bileşimi: beton, tuğla, taş duvar, toprak oranı ve donatı yoğunluğu.
- Ara depoda yapılacak ön küçültmenin en büyük parça boyutu (700 mm mi, 350 mm mi).
- Satılması düşünülen fraksiyonlar ve bunları alacak işlerin şartname gereklilikleri.
- Parselin ölçüleri, stok yığınları için ayrılan alan ve kamyon trafiği.
- Enerji kaynağı: şebeke bağlantısı mı, jeneratör mü.
- Günlük çalışma saati ve belediyenin gürültü ve toz koşulları.
- Hattın kaç parselde, ne sıklıkla yer değiştireceği.
Lastikli kurgular için lastikli mobil kırma eleme tesisleri, tek şaseli kırıcılar için seyyar kırıcılar kategorisine bakabilirsiniz. İnşaat atıklarında genel kırıcı seçimini yıkıntı atıkları ve beton geri dönüşümü yazımızda ayrıca ele aldık.
Sık sorulan sorular
Çeneli kırıcı moloz için neden ilk tercih olmuyor?
Çeneli kırıcı sıkıştırarak kırar ve donatılı beton parçalarında demir çenede sıkışabilir. Darbeli kırıcı betonu demirden koparır ve daha kübik tane verir. Molozda sert taş duvar oranı çok yüksekse çeneli ön kırma yine değerlendirilebilir.
Alçı ve gazbeton agregaya karışırsa ne olur?
Bu malzemeler zayıf ve hafif tanedir; oranları arttıkça agreganın kullanılabileceği işler daralır. Masrafı en düşük çözüm, seçici yıkım ve ara depoda ayrı yığın açmaktır. Kırıcı sonrası ayırma her zaman daha pahalıdır.
Hat bir parselden diğerine nasıl taşınır?
General 01 ve General 800 lastikli tek şasededir; M-DMK ve ön elekli DMK da seyyar şase üzerinde gelir. Bantlar katlanır, ünite çekiciyle yeni parsele gider. Taşıma ölçüleri ve izinleri güzergâha göre önceden kontrol edilmelidir.
Garanti ve belgeler nelerdir?
Makinelerimiz CE ve ISO 9001 belgelidir. Aşınma parçaları hariç 1 yıl garanti verilir. 1976'dan beri İzmir'de üretim yapıyoruz; yedek parça ve servis desteği ürün sayfalarında belirtildiği şekilde sağlanır.
Moloz hattı için bir sonraki adım
Kentsel dönüşüm molozundan satılabilir agrega çıkarmak, makinenin önündeki düzenle başlar: seçici yıkım, ayrı yığınlar, topraklı incenin baştan ayrılması ve fraksiyonların ayrı stoklanması. Saatte 100-200 ton için General 01 tek başına, M-DMK 02 ile ME1650 birlikte ya da General 800 ile ön elekli DMK ikili olarak çalışabilir. Molozunuzun bileşimini ve satmak istediğiniz ürünleri iletişim sayfamızdan iletin; size uygun kurguyu ve teklifi hazırlayalım.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




