Fas'ta Mermer Atığından Agrega Üreten Mobil Darbeli Konkasör

Fas'ta mermer ocağı ya da blok kesim atölyesi işleten bir yatırımcının en sık karşılaştığı sorun, satılabilir blok çıkarılırken biriken artık yığınıdır. Ocak çevresinde büyüyen kırpıntı, kırık plaka ve düzensiz blok parçaları hem saha alanını işgal eder hem de doğru kırıldığında beton, yol alt temeli ve dolgu için agrega olarak pazara girebilir. Bu yazı, saatte 80-150 ton aralığında çalışacak mobil darbeli bir kırma tesisinin Fas koşullarında nasıl seçileceğini, bu aralığa hangi gerçek modellerin oturduğunu ve atığın kırıcıya girmeden önce nasıl hazırlanması gerektiğini anlatıyor.
Metindeki tüm teknik rakamlar kendi ürün sayfalarımızdaki değerlerdir. Belirli bir ocak için kesin karar, yığından alınan numunelerin laboratuvar sonuçlarına ve sahanın bağlı olduğu idarenin şartnamesine göre verilmelidir.
Mermer ocağı artığı neden karışık bir besleme sayılır?
Mermer artığı tek tip bir malzeme değildir. Bir ocak yığınında genellikle dört bileşen bir arada bulunur: tel veya disk testereyle kesilen bloklardan kopan köşe parçaları, nakliye ya da kesim sırasında çatlayan plakalar, örtü tabakasından gelen toprak ve killi pasa, testere suyuyla oluşan ince mermer çamuru. İlk ikisi kırıcı için ideal hammaddedir. Son ikisi ise kırıcıya girdiğinde kapasiteyi düşürür, elek tellerini tıkar ve son ürünü kirletir.
Fas'ın Atlas dağları çevresindeki ve güneydoğusundaki taş ocaklarında mermer, kireçtaşı ve dolomit sıkça yan yana çıkar. Bu durum, aynı yığında farklı sertlikte parçalar bulunabileceği anlamına gelir. Silis oranı yüksek bir damar ya da kuvarslı bir ara katman varsa darbeli kırıcının aşınma tablosu tamamen değişir. Bu yüzden yatırım kararından önce yığının farklı noktalarından numune alıp aşındırıcılık (Ai) ve basınç dayanımı testi yaptırmak, projedeki ilk ve maliyeti en düşük mühendislik adımıdır.
Boyut dağılımı da en az kayaç türü kadar önemlidir. Blok kesiminden kalan parçalar bir metrenin üzerinde olabilir. Seçilen tesisin besleme ağzı bu parçaları doğrudan kabul etmiyorsa ekskavatöre takılı hidrolik kırıcıyla ön parçalama yapılır. Bu iş baştan planlanmazsa tesis, kâğıt üzerindeki kapasitesine sahada hiçbir zaman ulaşamaz.
Kalsit yapısı ve darbeli kırıcı: aşınma hesabında mermerin avantajı
Mermer büyük ölçüde kalsitten oluşan, kırılgan ve aşındırıcılığı düşük bir kayaçtır. Yatay milli darbeli kırıcıda rotor üzerindeki çekiçler malzemeyi kırma plakalarına fırlatır ve tane basınçla değil serbest darbeyle parçalanır. Bu çalışma şekli mermerde iki sonuç verir: tek kademede yüksek küçültme oranı ve kübik tane şekli. Kübik tane beton karışımında işlenebilirliği artırır, yol katmanında ise daha iyi kenetlenme sağlar.
Aşınma tarafında mermer, granit ya da bazalt kadar hızlı çekiç tüketmez. Bu da darbeli kırıcının ton başına aşınma maliyetini makul bir seviyede tutar. Yine de yığına karışmış çelik parçalar (kama, kopmuş testere teli, eski kalıp demiri) çekiçlere zarar verebilir. Temiz ve kuru mermer için yüksek kromlu çekiç, metal riski taşıyan karışık atık için manganlı ya da martenzitik çekiç tercih edilir. Alaşım seçimini teklif aşamasında yığın numunesine bakarak birlikte belirleriz.
Mermer kırılırken çok ince, beyaz bir toz üretir. Bu toz hem çalışanların sağlığı hem de ocağa yakın tarım alanları ve köyler için yönetilmesi gereken bir konudur. Alınabilecek önlemleri sevkiyat ve enerji bölümünde ayrıca ele alıyoruz.
80-150 t/s aralığı için gerçek model seçenekleri
Başlıktaki aralık, ürün gamımızda doğrudan tek bir makineye karşılık gelir. Yine de yığının boyut dağılımına ve hedeflenen ürün karışımına göre iki alternatif daha anlamlı olabilir. Aşağıdaki tabloda yalnız ürün sayfalarımızda yayımlanan değerler yer alır; o ünite için tanımlı olmayan hücreler çizgiyle gösterilmiştir.
| Ünite | Kırıcı | Kapasite (t/s) | Maks. besleme (mm) | Elek | Jeneratör | Ağırlık (kg) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| General 800 | PDK 1280 primer darbeli | 80-150 | 600 | 1300×4000 mm, 3 katlı | 450 kVA | 35.000 |
| General 01 | GPS 1210 darbeli (primer + sekonder) | 120-180 | 700 | 1600×5000 mm, 4 katlı | 550 kVA | 55.000 |
| M-DMK 01 | Sekonder darbeli, 160 kW | 120-180 | 350 | — | — | 32.000 |
General 800: aralığın birebir karşılığı
General 800 mobil konkasör tek şasi üzerinde besleyici bunker, PDK 1280 primer darbeli kırıcı, 1300×4000 mm üç katlı elek ve katlanır hidrolik bantlar taşıyan kapalı devre bir tesistir. 600 mm'ye kadar malzemeyi kabul eder, çıkış ayarı 0-100 mm aralığındadır ve standart olarak 0-5, 5-12, 12-19 ve 19-40 mm fraksiyonları üretir. Kapalı devre, elek üstünde kalan iri tanenin yeniden kırıcıya dönmesi demektir. Mermer artığından tek makineyle dört satılabilir ürün almak isteyen bir işletme için en sade yol budur. 35.000 kg ağırlık ve 3600×15500×4500 mm yükleme ölçüsü, ünitenin çekiciye bağlanarak karayolunda tek parça taşınmasına imkân verir.
General 01: üst sınırda pay bırakmak isteyenler için
Yığında 600 mm'yi aşan parçaların oranı yüksekse ya da işletme 150 t/s'ye yakın sürekli üretim hedefliyorsa General 01 değerlendirilebilir. GPS 1210 darbeli kırıcı primer ve sekonder kırmayı aynı gövdede yapar, besleme ağzı 700 mm'dir ve 120-180 t/s aralığında çalışır. Dört katlı elek bir fraksiyon daha ayırma imkânı verir. Buna karşılık 55.000 kg ağırlık ve 550 kVA jeneratör nakliye ve yakıt bütçesini büyütür; alt sınıra yakın bir üretim planı varsa makine kapasitesinin altında çalışır. Komşu Cezayir'de 150 t/s hedefle kurulan General 01 projesi bu modelin Kuzey Afrika saha düzenindeki kullanımına bir örnektir.
İkinci kademe: General 800 + M-DMK 01
Alıcılarınız ağırlıklı olarak kırma kum ve ince mıcır istiyorsa, birinci makinenin iri fraksiyonunu ikinci bir kırıcıya göndermek gerekir. M-DMK 01 mobil sekonder darbeli kırıcı 1000×3000 mm besleyici ve 160 kW motorla 120-180 t/s kapasitede çalışır, 0-350 mm malzemeyi 0-50 mm ürüne indirir. Besleyici teknesindeki elek ve by-pass bandı, topraklı inceyi kırıcıya girmeden ayırır. Bu iki üniteli düzen, hattı 80-150 t/s bandında tutarken ince ürün payını artırmak için kurulur; kesin akış şeması numunenin elek analizine göre çizilir.

Yığından kırıcıya: besleme öncesi hazırlık listesi
Mermer artığı işleyen tesislerde kapasite kaybının büyük bölümü kırıcıdan değil, yığının hazırlanma biçiminden gelir. Saha ekibine aşağıdaki sırayla bir çalışma talimatı vermenizi öneririz:
- Yığını en az iki stoka ayırın: ocak pasası ve temiz mermer kırpıntısı. Toprak ve kil oranı yüksek kısım kırma hattına karışmamalıdır.
- Besleme ağzını aşan blok parçalarını (General 800 için 600 mm, General 01 için 700 mm) önceden parçalayın.
- Testere teli, kama ve demir gibi metal parçaları yığından ayıklayın; kırıcıya giren tek bir kama çekici ve kırma plakasını hasara uğratabilir.
- Testere suyundan oluşan çamurlu ince kısmı kırma hattına değil, ayrı bir çökeltme ya da kurutma alanına yönlendirin.
- Toprak oranının yükseldiği dönemler için ızgaralı ön eleme kapasitesini kontrol edin; gerekirse hattın başına bir titreşimli besleyici eklenmesini konuşalım.
- Kepçe operatörüne bunkeri düzenli ve sürekli dolu tutmayı öğretin; kesik kesik besleme hem kapasiteyi hem tane şeklini bozar.
Dört fraksiyon, dört farklı alıcı
General 800'ün standart 0-5, 5-12, 12-19 ve 19-40 mm fraksiyonları, Fas'taki tipik agrega taleplerine doğrudan karşılık gelir. 0-5 mm kırma kum hazır beton ve harç üreticilerinin, 5-12 ve 12-19 mm mıcır beton santrallerinin ve asfalt işlerinin, 19-40 mm ise yol alt temeli, drenaj ve dolgu işlerinin ilgi alanıdır. Elek telleri sipariş aşamasında besleme malzemesine ve hedef gradasyona göre seçildiği için, bölgenizdeki alıcılar farklı aralıklar istiyorsa tel düzeni buna göre kurulur.
Mermer agregasının betonda kullanılması, ilgili Fas standartlarına ve proje şartnamesine göre laboratuvar onayı gerektirir. Kırma kumdaki ince oranı, metilen mavisi değeri ve tane şekli bu testlerle belgelenir. Satış sözleşmesi imzalanmadan önce ilk üretimden numune alınması hem üretici hem alıcı için riski azaltır.
Kırma sırasında ayrılan mermer tozu da ayrı bir ürün kalemi olabilir; dolgu malzemesi ya da başka sanayi kullanımları için değerlendirilip değerlendirilemeyeceği kimyasal analizle ve ilgili kurumun izniyle netleşir.

Fas'a sevkiyat, enerji ve toz yönetimi
Türkiye'den Fas'a mobil tesis genellikle deniz yoluyla, Kazablanka ya da Tanger Med gibi limanlar üzerinden gönderilir; limandan ocağa kadar olan bölüm karayoluyla tamamlanır. Tek şasili ünitenin avantajı burada belirginleşir: General 800 kırıcı, elek ve bant parçalarına ayrılmadan yüklenir, sahada hidrolik destek ayakları indirilip katlanır bantlar açılarak kurulur. Sevkiyattan önce rotadaki köprü, viraj ve dağ yolu kısıtlarının nakliye firmasıyla birlikte kontrol edilmesi gerekir; Atlas eteklerindeki ocak yollarında bu adım atlanmamalıdır.
Mermer ocaklarının çoğu şebekeden uzaktadır. General 800, 450 kVA jeneratörle çalışacak şekilde yapılandırılır; yakıt tedariki ve depolama düzeni teklif aşamasında saha koşuluna göre netleştirilir. Yazın iç bölgelerdeki sıcak ve tozlu hava için jeneratörün ve hidrolik sistemin soğutması, hava filtrelerinin değişim aralığı ve yedek filtre stoku önceden planlanmalıdır.
Beyaz mermer tozu rüzgârla uzağa taşınır. Projeye göre seçilebilecek önlemler şunlardır: kırıcı çıkışında ve bant aktarma noktalarında su püskürtmeli toz bastırma, bantlar üzerinde kapak, stok yığınlarının hâkim rüzgâr yönüne göre yerleştirilmesi ve operatörler için toz maskesi. Bunlar standart donanım değil, sahanın çevre izni ve yerleşimlere uzaklığına göre belirlenen eklerdir; izin koşullarını yerel idareden teyit etmenizi öneririz.
Makine CE ve ISO 9001 belgelidir; garanti, aşınma parçaları hariç 1 yıldır. Çekiç, kırma plakası ve elek teli gibi aşınma parçalarının ilk yedek setini makineyle birlikte sipariş etmek, parça beklerken tesisin durmasını önler.
Sık sorulan sorular
Mermer artığı için neden çeneli değil darbeli kırıcı öneriyorsunuz?
Mermer kırılgan ve aşındırıcılığı düşük olduğu için darbeli kırıcı tek kademede yüksek küçültme oranı ve kübik tane verir. Çeneli kırıcı daha iri ve yassı tane üretir, kübik ürün için ikinci bir kırıcı ister. Yığında granit ya da kuvarslı katman payı yüksekse bu tercih değişir; karar numune testine göre verilir.
General 800 büyük blok parçalarını doğrudan kırabilir mi?
Hayır. Maksimum besleme boyutu 600 mm'dir. Daha büyük parçaların ekskavatöre takılı hidrolik kırıcıyla önceden küçültülmesi gerekir. Büyük blok oranı yüksekse 700 mm besleme ağızlı General 01 ya da ayrı bir primer kademe değerlendirilir.
Çamurlu ve topraklı artık ne olacak?
Testere çamuru kırma hattına alınmamalıdır. Topraklı malzeme ızgaralı ön elemeyle ayrılabilir; toprak oranı çok yüksekse ayrı bir yıkama aşamasının gerekip gerekmediği numune analiziyle belirlenir.
Fiyatı neler belirler?
Model, elek katı ve tel seçimi, jeneratör, ikinci kademe kırıcı, toz bastırma gibi isteğe bağlı ekipmanlar ve Fas'a nakliye şekli fiyatı belirler. Kesin rakam, yığın bilgileriniz ve hedef ürün listeniz üzerinden hazırlanan teklifte verilir.
Karar için kısa özet
Fas'ta mermer artığından 80-150 t/s agrega üretmek isteyen bir işletme için ilk aday General 800'dür: PDK 1280 primer darbeli kırıcı, üç katlı elek ve dört standart fraksiyon tek şasi üzerinde gelir. Büyük blok oranı yüksekse General 01, ince ürün talebi ağır basıyorsa General 800 + M-DMK 01 düzeni masaya gelir. Hangi seçeneğin doğru olduğunu yığından alınan numuneler, hedef ürün listesi ve ocak yolunun nakliye koşulları belirler. Diğer tekerlekli modelleri mobil konkasör tesisleri sayfasında inceleyebilir, numune bilgileriniz ve hedef kapasitenizle bize yazarak projeye özel teklif isteyebilirsiniz. 1976'dan bu yana İzmir'de kırma-eleme tesisi üreten ekibimiz, akış şemasını sizinle birlikte çizer.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




