Lesotho Yayla Su Projesi Barajları İçin Bazalt Agrega

Lesotho'nun doğu ve kuzey yaylaları, Drakensberg sırtlarını örten kalın bazalt akıntılarıyla kaplıdır. Lesotho Yayla Su Projesi kapsamındaki barajlar, iletim tünelleri ve bunlara ulaşan dağ yolları da tam bu kayacın içinde ya da hemen yanında yer alır. Agrega mühendisi açısından tablo net: hammadde ayağınızın altındadır, ama onu baraj betonunun istediği temizlikte, tane şeklinde ve sürekliliğinde üretmek ayrı bir iştir. Bu yazıda saatte 200-300 ton bazalt agrega hedefini hangi gerçek makine dizilişlerinin karşıladığını, yüksek rakımlı ve dar yollu bir sahada seçimi nelerin değiştirdiğini ve teklif öncesinde masaya hangi verilerin konması gerektiğini anlatıyoruz.
Projenin aşamaları, hacimleri, takvimi ve yükleniciler hakkında bilgi vermiyoruz; beton ve agrega şartnamesini ilgili proje idaresinden ve işverenin teknik dokümanından teyit edin. Yazıdaki tüm makine değerleri ürün sayfalarımızdaki katalog verileridir.
Drakensberg bazaltı baraj betonuna ne getirir, ne götürür?
Yayla bazaltı genellikle ince taneli, koyu ve masiftir. Masif bazalt yüksek dayanımlı, yoğun bir agrega verir; bu, gövde betonu ve tünel kaplaması için aranan özelliktir. Aynı akıntı içinde gaz boşluklu (veziküler) seviyeler, ayrışmış ve killeşmiş bantlar ile akıntılar arasına sıkışmış kırmızımsı ara katmanlar da bulunabilir. Bu zayıf malzeme kırıcıdan geçtiğinde ince oranını yükseltir, yassı tane üretir ve betonun su ihtiyacını artırır.
Baraj betonu için bir başka konu kimyasal uyumdur. Bazı volkanik kayaçlar çimentodaki alkalilerle reaksiyona girebilir; bu yüzden ocak açılmadan önce petrografik inceleme ve alkali-silika reaktivite testi yaptırılması gerekir. Kırma tesisi bu testi değiştiremez, ancak ayrışmış seviyeleri ön elemede ayırarak ürünü temiz tutabilir. Kendi ocağınızın kayaç davranışını bilmeden makine seçmeyin: birkaç noktadan numune alıp basınç dayanımı, Los Angeles aşınma kaybı ve aşındırıcılık değerlerini laboratuvarda ölçtürün.
Kırıcı tipi seçimine etkisi
Bazaltın sertliği ve silika içeriği, kırıcıyı sıkıştırarak kıran tiplere yönlendirir: primer kademede çeneli kırıcı, ikinci kademede ise ya aşınma ömrü uzun konik kırıcı ya da tane şeklini düzelten darbeli/kübitzer grup. Darbeli sekonder kübik ürün verir ama sert bazaltta astar değişimleri sıklaşır; konik sekonder metali korur ama besleme düzenine daha hassastır. Baraj betonunda tane şekli ve fraksiyon sürekliliği çoğu zaman belirleyici olduğu için bu denge projeye göre kurulur.
200-300 t/s için üç gerçek diziliş
Başlıktaki kapasite bandını tek bir ünitenin değil, bir hattın karşılaması gerekir. Aşağıdaki tablo, ürün sayfalarımızdaki değerlerle bu bandı karşılayan üç yolu yan yana koyar. Bilinmeyen ya da projeye göre değişen değerler "—" ile gösterilmiştir.
| Ölçüt | GNR-MC110 (tek hat) | 2 × General 950 (paralel) | Sabit hat: GNRK 110 + konik |
|---|---|---|---|
| Kapasite | 200-300 t/s | 2 × 120-180 t/s | GNRK 110: 200-350 t/s (primer) |
| Primer kırıcı | GPJ 110 çeneli | GPJ 90 çeneli | GNRK 110 çeneli, ağız 1100×850 mm |
| Sekonder kırıcı | DMK03 darbeli | DMK01 darbeli | Konik kırıcı (model projeye göre) |
| Maksimum besleme | 900 mm | 800 mm | — |
| Elek | 2000×6000 mm, 4 katlı | 1600×5000 mm, 3 katlı (her ünitede) | Örn. GNR 2060, 2000×6000 mm |
| Jeneratör | 750 kVA | 600 kVA (her ünitede) | — |
| Ağırlık | 2 şase × 55.000 kg | 2 × 70.000 kg | — |
| Ürün grupları | 0-5 / 5-12 / 12-19 / 19-40 mm | 0-5 / 5-12 / 12-19 mm | Elek katlarına göre |
GNR-MC110: bandın tamamını tek hatla karşılamak
GNR-MC110 GPJ 110 çeneli primer ile DMK03 darbeli sekonderi iki ayrı lastikli şase üzerinde taşır. 900 mm besleme kabul etmesi, patlatmadan gelen iri bazalt bloklarını ön kırmaya gerek kalmadan almasını sağlar. Dört katlı 2000×6000 mm elek, baraj betonunun istediği 19-40 mm iri fraksiyonu da ayrı stoklar. İki şase ayrı taşındığı için tek parçada 70 tonluk bir yükü yayla yollarından geçirmek zorunda kalmazsınız; primer grup sekonder gelmeden de çalışmaya başlayabilir.
İki General 950: yedekli üretim
Paralel kurulan iki General 950 birlikte 240-360 t/s aralığında çalışır; bu, başlıktaki bandın üstüne güvenlik payı koyar. Asıl avantaj yedekliliktir: bir ünitede astar değişimi ya da bakım varken diğeri betonarme ekibini beslemeye devam eder. Dezavantajı, iki ayrı ünitenin ayrı beslenmesi, ayrı operatör ve iki jeneratör gerektirmesidir. 950'nin üç katlı eleği 19 mm üstünü ayrı bir fraksiyon olarak vermez; iri agrega gerekiyorsa ek elek planlanmalıdır.
Sabit hat: aynı ocaktan yıllarca beslenecek iş
Baraj inşaatı birkaç yıl aynı ocaktan beslenecekse, beton temelli bir sabit kırma eleme hattı ciddi bir seçenektir. GNR 110 titreşimli ızgaralı besleyici (200-300 t/s) ayrışmış ince malzemeyi primerden önce ayırır, GNRK 110 çeneli kırıcı bloğu kırar, konik kırıcı ikinci kademede metali koruyarak bazaltı küçültür. Sabit hatta elek katı ve stok bandı sayısı şase ölçüsüyle sınırlı olmadığından beton santralinin istediği ayrı fraksiyonlar daha rahat çıkarılır. Karşılığında temel, montaj ve kalıcı enerji bağlantısı gerekir.
Dağ yolları ve yükseklik: sevkiyattan ilk taşa
Lesotho denize kıyısı olmayan ve tamamen Güney Afrika ile çevrili bir ülkedir. Türkiye'den gelen bir tesis deniz yoluyla bölgedeki bir limana, oradan karayoluyla sınır kapısına ve ardından yaylalara çıkan virajlı, eğimli yollara girer. Bu güzergâhta belirleyici olan; viraj yarıçapları, köprü taşıma sınırları ve geçiş izinleridir. Rotayı nakliyecinizle önceden yürüyün ve her ünitenin yükleme ölçüsünü güzergâhla karşılaştırın.

General 950 tek şase üzerinde 4130 × 20350 × 4500 mm yükleme ölçüsüyle taşınır ve sahada yaklaşık 30 dakikada çalışma konumuna getirilir. GNR-MC110'da primer şase 3000 × 13500 mm, sekonder şase 4200 × 18300 mm'dir; daha kısa iki parça dar virajlarda manevrayı kolaylaştırır. Hangisi seçilirse seçilsin, sahada şase ayakları için sıkıştırılmış, düz bir platform hazırlanmalıdır.
Yükseklik dizel motorları da etkiler. Rakım arttıkça hava inceldiği için jeneratörün verebileceği gücü düşer; bu yüzden katalogdaki kVA değeri, deniz seviyesine yakın koşul için okunmalıdır. Yüksek rakımda çalışacak tesis için jeneratör üreticisinin düşüm tablosuna bakılarak bir üst güç seçilmesi ya da kırıcı motorlarıyla jeneratörün birlikte boyutlandırılması gerekir. Yayla kışında görülen don ve kar ise su hatları, toz bastırma nozulları ve hidrolik yağ seçimini etkiler; donmaya karşı boşaltma vanaları ve kış viskozitesinde yağ projeye eklenmelidir.
Baraj şantiyesi için ürün planı
Baraj betonu tek bir "mıcır" değil, birbirini tamamlayan bir fraksiyon setidir. Tipik bir planda kırma kum, ince çakıl, orta çakıl ve iri çakıl ayrı stoklanır; püskürtme beton ve tünel kaplaması daha ince bir dağılım ister. Elek katı sayısı burada doğrudan devreye girer: dört katlı elek dört ürün, üç katlı elek üç ürün verir. Şartnamede beşinci bir fraksiyon varsa ayrı bir elek ya da sabit hatta ek bir kat düşünülmelidir.
Kırma kumun ince malzeme oranı, bazaltta beton kalitesini en çok etkileyen kalemdir. Toz oranı şartname sınırını aşarsa kum yıkama ya da hava ile ayırma gerekir. Tane şekli sorunlu çıkarsa ikinci kademeden sonra bir lastikli mobil tesis grubuna kübitzer ya da dik milli kırıcı eklemek yassılık indeksini düşürür. Bu ekler, ilk teklifte ayrı kalem olarak istenmelidir; sonradan yerleştirmek bant uzunlukları ve yerleşim nedeniyle zorlaşır.

Aşınma ve toz: sahada kontrol edilebilecek kalemler
Bazalt ocağında aşınma maliyeti, astar malzemesi ve besleme düzeniyle kontrol edilir. Çeneli kırıcıda manganlı çelik çene plakaları darbe altında yüzeyde sertleşir; konik kırıcıda manganlı ya da yüksek kromlu astar seçimi kayacın silika oranına göre yapılır. Izgaralı besleyicinin ince malzemeyi primerden önce ayırması, astarların boşa çalışmasını önler. Toz için ise su püskürtmeli bastırma, bant boşaltma noktalarında perdeler ve gerektiğinde kapalı bant örtüleri projeye göre seçilebilecek önlemlerdir; yayla rüzgârı ve kuru mevsim tozu açık konveyörde hızla taşır.
Teklif istemeden önce sahadan toplanacak bilgiler
- Numune noktaları ve laboratuvar sonuçları: basınç dayanımı, aşınma kaybı, silika oranı, alkali-silika reaktivite raporu.
- Patlatma sonrası en iri blok boyutu (900 mm mi, 800 mm mi kabul edilecek?).
- Beton şartnamesindeki fraksiyonlar ve her birinin günlük tüketim payı.
- Kırma kum için izin verilen ince malzeme oranı ve yıkama ihtiyacı.
- Sahanın yaklaşık rakımı, kış koşulları ve şebeke elektriği olup olmadığı.
- Limandan sahaya güzergâhtaki viraj, köprü ve tünel kısıtları.
- Ocağın kaç yıl aynı yerde kalacağı: mobil mi, sabit mi kararı buna bağlıdır.
- Toz ve gürültü için işverenin çevre yönetim planındaki sınırlar.
Bu listeyi doldurduğunuzda doğru diziliş çoğu zaman kendiliğinden ortaya çıkar. Sert ve aşındırıcı taşta model seçimi üzerine daha geniş bir karşılaştırmayı bazalt ve granit için mobil kırma tesisi seçimi yazımızda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Baraj betonu için darbeli sekonder mi, konik sekonder mi?
Tane şekli öncelikliyse darbeli sekonder (DMK03 veya DMK01) kübik ürün verir; aşınma maliyeti öncelikliyse konik kırıcı metali korur. Masif bazaltta konik, şartnamede yassılık sınırı sıkıysa darbeli ya da konik + kübitzer kombinasyonu değerlendirilir.
GNR-MC110'un primer grubu tek başına çalışabilir mi?
Evet. Primer ve sekonder şaseler bağımsızdır; ocak hazırlığı sırasında primer grup tek başına dolgu veya yol altı malzemesi üretebilir, sekonder sonradan devreye alınır.
Garanti ve belgeler nelerdir?
Tesislerimiz ISO 9001 ve CE belgelidir; aşınma parçaları hariç 1 yıl garanti verilir. General Makina 1976'dan beri İzmir'de üretim yapar.
Fiyatı ve teslim süresini ne belirler?
Diziliş (tek hat, paralel iki ünite ya da sabit hat), elek katı sayısı, kum yıkama gibi ekler, jeneratör gücü ve sevkiyat güzergâhı fiyatı belirler. Süre ise konfigürasyon kesinleştiğinde teklifte yazılı olarak verilir.
Sonuç
Lesotho yaylalarında bazalt agrega üretmek, doğru kırıcı tipini seçmek kadar dar yolları, yüksek rakımı ve baraj betonunun fraksiyon disiplinini hesaba katmayı gerektirir. 200-300 t/s için GNR-MC110 tek hatlı ve esnek, iki General 950 yedekli, GNRK 110 + konik kırıcılı sabit hat ise uzun süreli ocaklar için uygundur. Laboratuvar sonuçlarınızı ve şartnamenizi paylaşın, size projeye özel bir diziliş ve teklif hazırlayalım: iletişim sayfamızdan bize ulaşın.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




