İçeriğe geç

Kuveyt Çöl Kumunun Betona Uygunluğu ve Kırma Kum Alternatifi

· Yayınlanma: · Güncellenme:
Kuveyt Çöl Kumunun Betona Uygunluğu ve Kırma Kum Alternatifi

Kuveyt'te beton üreten biri için kum ilk bakışta maliyeti en düşük hammadde gibi görünür, çünkü ülkenin büyük bölümü kumla kaplıdır. Santral laboratuvarına gelince tablo değişir. Rüzgârın yıllarca taşıyıp yuvarladığı çöl kumu çok ince, taneleri birbirine çok benzeyen ve kaba kum payı neredeyse hiç olmayan bir malzemedir. Betonda tek başına kullanıldığında su ihtiyacı artar, karışım ayrışmaya eğilim gösterir ve şartnamedeki gradasyon zarfına girmek zorlaşır. Bu yazıda çöl kumunun hangi koşulda betona girebileceğini, eksik kalan kısmın kırma kumla nasıl tamamlanacağını ve saatte 100-200 ton kırma kum üretecek bir hattın gerçek model değerleriyle nasıl kurulacağını anlatıyoruz.

Çöl kumu laboratuvarda nasıl bir sonuç verir

Kum betonda üç iş görür: kaba agrega taneleri arasındaki boşluğu doldurur, çimento hamurunun hacmini sınırlar ve taze betonun işlenebilirliğini taşır. Üçü de dengeli bir tane dağılımı ister. Kumul kumunda tanelerin büyük kısmı dar bir boyut aralığında toplanır; 1-4 mm arasındaki kaba kum çoğu numunede ya çok azdır ya da hiç yoktur. Sonuç düşük incelik modülüdür. İnce tanenin toplam yüzey alanı büyük olduğundan aynı kıvam için daha fazla su, aynı dayanım için de daha fazla çimento gerekir.

İkinci konu tane yüzeyidir. Rüzgârla aşınmış çöl kumu yuvarlak ve parlak yüzeylidir. Yuvarlaklık pompalamayı kolaylaştırır, ancak pürüzsüz yüzey çimento hamuruyla bağı zayıflatır. Tek boy dağılımla birleşince betonda terleme ve ayrışma görülür; döşeme yüzeyinde çatlak ve tozuma şikâyeti bu noktadan doğar.

Üçüncü konu kimyadır. Körfez kıyısına yakın alanlardan ve sabkha denilen tuzlu düzlüklerden alınan kumda klorür ve sülfat bulunabilir. Klorür donatı korozyonunu hızlandırır, sülfat ise çimento hamuruyla reaksiyona girer. Kuveyt'te betonarme bir yapının ömrü bu iki değere doğrudan bağlıdır. Kum numunesini elek analizinin yanında suda çözünen klorür ve sülfat testine de gönderin. Kabul sınırları projenin şartnamesinde ve uygulanan standartta (ASTM C33 ya da EN 12620 gibi) yazılıdır; değerleri ilgili idareden veya müşavirden teyit edin.

Kırma kum, çöl kumunun bıraktığı boşluğu doldurur

Pratikte çözüm çoğu zaman çöl kumunu tamamen bırakmak olmaz. Kırma kum, kumul kumunda eksik olan kaba fraksiyonu ve köşeli ya da doğru makineyle kübik taneyi getirir; çöl kumu ise ince ucu tamamlar. İki kum harmanlandığında gradasyon eğrisi şartname zarfına yaklaşır, su ihtiyacı düşer ve pürüzlü tane yüzeyi bağ dayanımını artırır. Harmanın ekonomisi de açıktır: çöl kumu sahada bol bulunur, kırma kum ise kontrollü üretilen ve maliyeti olan kısımdır. Kırma kum oranı doğru belirlenirse kırıcının saatlik yükü de gerçekçi boyutlanır.

Harman oranını laboratuvar belirler

Oran masa başında seçilmez. Santral laboratuvarı farklı oranlarla deneme karışımları hazırlar; çökme, hava içeriği, terleme ve 7 ile 28 günlük basınç dayanımı sonuçlarına bakarak karar verir. Bu deneylerden çıkan oran, kırma kum hattının hedef kapasitesini doğrudan belirler. Varsayımsal örnek: santral saatte X ton kum tüketiyor ve harmanın yüzde Y'si kırma kum olacaksa, kırma kum ihtiyacı X × Y / 100 t/s olur. Kırıcı ve elek bu sayıya göre seçilir, çöl kumu stoğunun büyüklüğüne göre değil.

Kırma kumdaki taş tozu ayrı yönetilir

Kırma kumun kendi zayıf noktası 0,063 mm altındaki taş tozudur. Bu toz kil değildir, ama oranı yükselirse çöl kumunun zaten yüksek olan inceliğine eklenir ve harmanın su ihtiyacını yeniden artırır. Kuveyt'te harman yapacak bir hattın tasarımında tozun ayrılma yöntemi bu yüzden kırıcı seçimi kadar dikkat ister. Bu konuya aşağıda yıkama başlığında dönüyoruz.

Kuveyt'te kırma kum hangi taştan üretilir

Kuveyt'te sert kaya ocağı sınırlıdır. Agreganın bir kısmı yerel çakıl yataklarından, önemli bir kısmı da komşu ülkelerden gelen kırma taştan karşılanır. Kırma kum hattının besleme malzemesi de bu kaynaklardan biri olur: çakıl yataklarından çıkan iri çakıl, dışarıdan gelen kaba agreganın pazarlanması zor fraksiyonu ya da mevcut bir tesiste elek üstünde biriken malzeme. Her birinin aşındırıcılığı farklıdır. Silis oranı yüksek çakıl ve gabro gibi sert taşlar VSI'ya, düşük aşındırıcılıktaki kireçtaşı ise tersiyer darbeli kırıcıya uygun düşer. Model kararından önce besleme malzemesinden numune alıp aşındırıcılık ve basınç dayanımı testi yaptırın.

Besleme boyutu da baştan netleşmelidir. GNR serisi VSI'lar modele göre 25-55 mm arası besleme kabul eder; GNR tersiyer kırıcılarda üst sınır 150 mm'dir. Elinizdeki malzeme 0-40 mm ise ek kırıcıya gerek kalmayabilir. İri çakılla çalışılacaksa hattın başına bir çeneli kırıcı, gerekirse bir konik kırıcı eklenir. Tüm kırıcı ailesini kırıcılar sayfasında karşılaştırabilirsiniz.

General Makina fabrikasında kamyon kasasına yüklenmiş GTK-1000-M tersiyer kırıcı, kırmızı tahrik muhafazası ve hidrolik silindirler
Fabrikada sevkiyat için kamyona yüklenen GTK-1000-M tersiyer kırıcı. Kireçtaşı beslemeli kum hatlarında bu sınıf makine kullanılır.

100-200 t/s kırma kum için model eşleştirmesi

Kuveyt kırma kum hattına uygun GNR modelleri
ModelTipMaks. besleme (mm)Kapasite (t/s)Güç
GNR 700VSI25-3545-13590-132 kW
GNR 800VSI40-5055-160132-160 kW
GNR 900VSI50-5580-2102×200 kW
GNR-MVSI 900Lastikli VSI tesisi5090-180850 kVA jeneratör
GNR 100Tersiyer darbeli15090-160160 kW
GNR 130Tersiyer darbeli150130-200200 kW

Tablodaki kapasiteler kırıcıdan geçen malzeme miktarıdır, 0-4 mm satılabilir kum değildir. VSI çıkışında kum, ince mıcır ve elek üstü birlikte gelir; elek üstü kırıcıya geri dönerek kapalı devre oluşturur. Saatte 150 ton kırma kum isteyen bir proje, kırıcıyı bu sayının belirgin biçimde üzerinde bir beslemeye göre boyutlandırır. Kum veriminin oranını kayaç ve rotor ayarı belirler; deneme kırması yapılmadan kesin rakam verilmemelidir.

Sabit hat: GNR 900 VSI

Şebeke bağlantısı olan ve yıllarca aynı noktada çalışacak bir santral ya da agrega sahası için en sade çözüm sabit bir GNR 900 dik milli kırıcıdır. 80-210 t/s aralığı hedefin tamamını tek makinede karşılar. Aşındırıcı çakılda rock-on-rock (taş yatağı) modunda çalıştırıldığında rotor uçlarının ve plakaların aşınması azalır. Önüne bir tampon silo ve gerekiyorsa konik kırıcı, arkasına çok katlı bir elek konur.

Lastikli seçenek: GNR-MVSI 900

Birden fazla santral sahasına hizmet edecek ya da arazi kullanım süresi belirsiz olan işletmeler için GNR-MVSI 900 uygundur. 90-180 t/s kapasite, 50 mm besleme, 1600×5000 mm üç katlı elek ve 0-3, 3-5, 5-12 mm fraksiyonlar tek şasi üzerindedir. Ağırlığı 42.000 kg, jeneratörü 850 kVA'dır. Hedef 200 t/s'nin üst ucundaysa tek ünite yetmez; ikinci bir VSI ya da sabit bir hatla birlikte ikili kurgu düşünülür.

Kireçtaşı beslemesi: GNR 130 tersiyer kırıcı

Besleme düşük aşındırıcılıklı kireçtaşıysa GNR 130 tersiyer kırıcı 130-200 t/s ile hedef aralığa oturur. 150 mm'ye kadar besleme kabul ettiği için önündeki kırma kademesini sadeleştirir. Silisli çakılda bu makine yerine VSI seçilmelidir, çünkü darbeli kırıcının çekiç ve plakaları aşındırıcı kumda hızla tükenir.

Toz ayırma: Kuveyt'te kuru mu, yıkamalı mı

Suyun pahalı olduğu Kuveyt'te ilk tercih genellikle kuru üretimdir. Kuru hatta toz miktarı VSI rotor hızı, elek açıklıkları ve 0-3 mm fraksiyonun ayrı stoklanmasıyla yönetilir. Harmanda ince ucu çöl kumu verdiği için kırma kumun içindeki tozu düşük tutmak burada daha da gereklidir. Elek seçenekleri titreşimli elekler sayfasında yer alır.

Laboratuvar tozun fazla olduğunu ya da besleme çakılında kil bulunduğunu gösterirse yıkama eklenir. Su tasarrufu öncelikliyse kovalı kum yıkayıcı öne çıkar: 0-50 mm besleme ve 50-250 t/s çalışma aralığı vardır, kovalar kumu suyun dışına kaldırdığı için helezon yıkayıcıya göre daha az su ve enerji harcar. Daha kuru ürün istenirse hatta susuzlandırma eleği eklenir ve nem %8-20 bandına çekilir. Yıkama suyunun çökeltme havuzu veya geri kazanım ekipmanıyla devreye geri alınması projede baştan planlanmalıdır.

Fabrika açık sahasında beyaz şasi üzerinde tersiyer kırıcı, yeşil elektrik motoru ve kayış muhafazaları
Fabrika sahasında elektrik motoru ve tahrik grubuyla birlikte şasiye oturtulmuş tersiyer kırıcı; arkada aynı serinin diğer gövdeleri görülüyor.

Teklif öncesi Kuveyt sahası için kontrol listesi

  • Çöl kumunun elek analizi, incelik modülü ve suda çözünen klorür ile sülfat sonuçları
  • Besleme malzemesinin cinsi (çakıl, kireçtaşı, gabro), en büyük tane boyutu ve aşındırıcılık testi
  • Santralin saatlik kum tüketimi ve laboratuvarın önerdiği harman oranı
  • İstenen fraksiyonlar (örneğin 0-3, 0-4 ve 3-5 mm) ile şartnamedeki toz sınırı
  • Elektrik kaynağı: şebeke mi jeneratör mü; jeneratörde yaz sıcağı için güç düşümü payı
  • Su imkânı ve yıkama suyunun geri kazanılıp kazanılmayacağı
  • Saha düzeni: stok alanları, hâkim rüzgâr yönü, kapalı bant ve toz bastırma ihtiyacı
  • Sevkiyat rotası: Shuwaikh ya da Shuaiba limanı üzerinden mi, karayoluyla mı

Toz bastırma püskürtücüleri, bant kapakları ve filtreli pano havalandırması projeye göre seçilebilecek önlemlerdir. Sıcak ve tozlu sahada pano ve motorların soğutma havası rüzgârın temiz tarafından alınacak şekilde yerleşim yapılmalıdır. Makineler 1 yıl garanti (aşınma parçaları hariç), ISO 9001 ve CE belgeleriyle teslim edilir.

Sık sorulan sorular

Çöl kumu betonda hiç kullanılamaz mı?

Kullanılabilir, ancak çoğu durumda tek başına değil. Klorür ve sülfat sonuçları uygunsa çöl kumu kırma kumla harmanlanarak ince fraksiyon olarak betona girer. Oranı deneme karışımları belirler.

Kırma kum hattında VSI mi, tersiyer kırıcı mı seçilmeli?

Besleme silisli çakıl ya da sert taşsa VSI, düşük aşındırıcılıklı kireçtaşıysa tersiyer darbeli kırıcı. Karar numunenin aşındırıcılık testine göre verilir.

Hattın tamamı tek tedarikçiden alınabilir mi?

Evet. Kırıcı, elek, besleyici, bantlar, yıkama ünitesi ve otomasyon aynı projede birlikte tasarlanır; beton santrali de aynı pakete eklenebilir.

Fiyatı ne belirler?

Hedef kum miktarı, besleme malzemesi, sabit ya da lastikli kurulum, yıkama olup olmadığı ve enerji kaynağı. Bu bilgilerle hazırlanan teklif projeye özeldir.

Sonuç

Kuveyt'te çöl kumu betonun ince ucunu karşılayabilir; kaba kum payını ve tane şeklini kırma kum getirir. Doğru hat, laboratuvarın bulduğu harman oranından ve besleme taşının aşındırıcılığından geriye doğru boyutlandırılır. Kum test sonuçlarınız ve besleme numunesi bilgilerinizle bize yazın; 100-200 t/s aralığında sabit ya da lastikli hat için projeye özel teklif hazırlayalım.

Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü

Yazar
Murat Aydın
Kırma-eleme tesisleri ve model seçimi · General Makina

İlgili İçerik

Betonarme Kırmada Donatı Ayırma
ŞANTİYE VE MOBİL TESİS

Betonarme Kırmada Donatı Ayırma

Yıkım betonunun içindeki inşaat demiri, kırıcıyı kilitleyen ve aşınma parçasını kıran tek başına en pahalı kirliliktir. Bu yazı dem…

110'luk Konkasör Hangi İşlerde Tercih Edilir? Bazalt, Krom ve Betonarme Geri Dönüşümü
ÜRÜN TANITIMLARI

110'luk Konkasör Hangi İşlerde Tercih Edilir? Bazalt, Krom ve Betonarme Geri Dönüşümü

110'luk konkasör, 1100x850 mm ağzıyla sert ve silis oranı yüksek malzemede, bazaltta, kromda ve betonarme geri dönüşümünde birincil…

Kuveyt'te Yüksek Sıcaklıkta Çalışan Konkasör Soğutma Çözümleri
ŞANTİYE VE MOBİL TESİS

Kuveyt'te Yüksek Sıcaklıkta Çalışan Konkasör Soğutma Çözümleri

Kuveyt yazında 100-200 t/s'lik bir taş kırma tesisini durduran asıl risk; jeneratör radyatörü, elektrik panosu ve rulmanlarda birik…

Irak'ta Bağdat ve Basra Yol Projeleri İçin Kırma Eleme Tesisi
ŞANTİYE VE MOBİL TESİS

Irak'ta Bağdat ve Basra Yol Projeleri İçin Kırma Eleme Tesisi

Bağdat ve Basra yol işlerinde 200-300 t/s hedefi, silisli nehir çakılında çeneli primerli GNR-MC110, kireçtaşında General 02 veya G…