Irak'ta Bağdat ve Basra Yol Projeleri İçin Kırma Eleme Tesisi

Bağdat ile Basra arasındaki karayolu işlerinde agrega planlamasının ilk sorusu genellikle "hangi kırıcı?" değil, "taş nereden gelecek?" sorusudur. İki kent de Dicle ve Fırat'ın biriktirdiği Mezopotamya alüvyon ovası üzerinde kuruludur; yakın çevrede masif kaya ocağı seyrek, nehir çakılı ve kum ise boldur. Bu nedenle Irak'ta saatte 200-300 tonluk bir kırma eleme tesisi çoğu zaman yuvarlak çakılı kırmataşa çevirmek, kum açığını kapatmak ve yol temelini aynı sahada karıştırmak üzere kurgulanır. Aşağıda bu üç görevi ürün sayfalarımızdaki gerçek modellerle eşleştiriyoruz. Projeye ait kesit, gradasyon ve kalite sınıfları ise her zaman ilgili yol idaresinin şartnamesinden teyit edilmelidir; burada yalnız ekipman seçimini ele alıyoruz.
Bağdat ve Basra hattında hammadde haritası
Ovada çalışan bir yüklenicinin elinde tipik olarak iki kaynak bulunur: nehir yatağı ve teraslardan alınan çakıl-kum karışımı ile batı çölü ya da kuzey bölgelerden kamyonla taşınan kireçtaşı ve daha sert kayaç. İki kaynak kırıcıdan farklı şeyler ister.
Dicle ve Fırat teraslarındaki çakıl
Nehir çakılı tane boyu bakımından kırıcıya uygun gelir; ancak yüzeyi pürüzsüz ve yuvarlaktır. Asfalt ve beton için istenen köşeli, kübik tane ancak bu çakılın kırılmasıyla elde edilir. Çakılın içindeki silis oranı yüksekse darbeli kırıcının çekiç ve plakaları beklenenden hızlı aşınır. Ovanın alt kesimlerinde, Basra'ya yaklaştıkça yataklarda ince silt, tuz ve jips (alçıtaşı) bulunabilir. Bu bileşenler beton ve asfaltta dayanım sorunu yaratabileceği için numune üzerinde aşınma, sülfat ve klorür testlerinin baştan yaptırılması gerekir.
Batı çölünden ve kuzeyden gelen kireçtaşı
Ova dışından getirilen kireçtaşı daha az aşındırıcıdır ve darbeli kırıcıda yüksek küçültme oranı ile kübik ürün verir. Kuzeye doğru daha sert kayaçlara da rastlanır. Bu taşın gerçek davranışı da ocaktan alınacak numune ile belirlenmelidir. Uzun kamyon nakli, iri bloğun mümkün olduğunca ocakta küçültülmesini cazip kılar; bu da tesisin nerede konuşlanacağı kararını etkiler.
Yol kesitindeki her tabaka ayrı bir ürün listesi demek
Bir karayolu kesiti tek tip malzemeyle yapılmaz. Tesis tasarımına başlamadan önce hangi tabakanın hangi üründen ve hangi makineden çıkacağını eşleştirmek, gereksiz kırıcı ya da eksik elek katı riskini ortadan kaldırır:
- Dolgu ve alt temel: geniş gradasyonlu, toleransı yüksek malzeme; elenmiş çakıl ya da tek kademe kırılmış ürün çoğu zaman yeterlidir.
- Granüler temel ve plentmiks: belirli gradasyon bandında fraksiyonların harmanlanması; 4 katlı elekten çıkan ürünler mekanik plentte çimento veya bağlayıcıyla karıştırılabilir.
- Asfalt mıcırı: kırılmış yüzey oranı ve tane şekli şartı sıkıdır; ikinci kırma kademesi ve kapalı devre burada belirleyicidir.
- Beton kumu ve ince agrega: doğal kum ince veya kirliyse kırma kum açığı doğar; bu açığı VSI tersiyer kademe kapatır.
- Köprü, menfez ve sanat yapısı betonu: temiz agrega ve sahaya yakın bir beton santrali gerektirir.
Bu listeyi şartnamedeki tabaka adlarıyla yan yana koymak, hem kapasite hesabının hem de fiyatı belirleyen ekipman listesinin temelidir.
200-300 t/s hedefini karşılayan gerçek ekipman
Ürün yelpazemizde başlıktaki tonaja tek tesisle ulaşan üç kırma modeli vardır; bunlara kuru ön eleme, kum üretimi ve yol temeli karışımı için yardımcı üniteler eklenebilir. Aşağıdaki bütün değerler ürün sayfalarımızdaki teknik tablolardan alınmıştır; bilinmeyen hücreler "—" ile gösterilmiştir.
| Ünite | Hattaki görevi | Kapasite | Maks. besleme | Ana ekipman | Elek | Güç | Ağırlık |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| GNR-MC110 | Çeneli primer + darbeli sekonder, çift şase | 200-300 t/s | 900 mm | GPJ 110 + DMK03 | 2000×6000 mm, 4 katlı | 750 kVA jeneratör | 55.000 kg + 55.000 kg |
| General 02 | Primer darbeli, tek şase | 250-300 t/s | 1000 mm | GPS 1413 | 2000×5000 mm, 4 katlı | 660 kVA jeneratör | 76.000 kg |
| General 03 | Primer darbeli, 4 akslı şase | 250-375 t/s | 900 mm | GPS 1415 | 2400×5000 mm, 4 katlı | 750 kVA jeneratör | — |
| GNR ME2060 | Kuru ön eleme | 200-350 t/s | 0-100 mm | 20 m³ bunker, 100 mm ızgara | 2000×6000 mm, 3 katlı | Jeneratör veya şebeke | — |
| Mobil VSI tersiyer | Kırma kum (0-10 mm) | 60-250 t/s | 0-200 mm | Dik milli, kaya-kaya | — | — | — |
| Mobil mekanik plent | Plentmiks yol temeli | 200-600 t/s | — | Çift milli mikser 2×22 kW | — | 79-155 kW toplam | — |
Çakıl beslemesi için kırıcı tercihi
Silis oranı yüksek nehir çakılında basma prensibiyle çalışan çeneli primer daha öngörülebilir aşınma verir. GNR-MC110 bu durumda öne çıkar: GPJ 110 çeneli kırıcı 900 mm'ye kadar bloğu alır, DMK03 darbeli sekonder ise yuvarlak taneyi kırıp köşeli yüzey kazandırır. Primer ve sekonder şaselerin birbirinden bağımsız çalışabilmesi, dolgu döneminde yalnız primer grupla üretim yapıp asfalt dönemine geçerken sekonderi devreye almaya izin verir. Kireçtaşı ağırlıklı beslemede ise General 02 1000 mm besleme ağzı ve kapalı devresiyle tek şasede 250-300 t/s üretir; talep 300 t/s'yi aşabilecekse General 03'ün 250-375 t/s aralığı ve 2400×5000 mm eleği bir üst basamaktır.
Kum açığını kapatan tersiyer kademe
Ovada doğal kum çoğu zaman bulunur, ancak beton ve asfalt için fazla ince, siltli ya da tuzlu olabilir. Bu durumda 4 katlı elekten artan iri fraksiyon mobil VSI tersiyer kırıcıya yönlendirilir. Ünite 0-200 mm besleme alır, kaya-kaya prensibiyle 60-250 t/s aralığında 0-10 mm kırma kum üretir. Kendi malzemesinden oluşan otojen yatak, aşındırıcı çakılda metal aşınmasını sınırlar. Yıkanmış kum gerekiyorsa hatta yıkama ve susuzlaştırma ünitesi eklenir; seçenekler mobil kum yıkama ve kuru eleme tesisleri sayfasında yer alır.
Nehir teraslarından gelen karışık malzemenin bir bölümü zaten kırma gerektirmeyecek boyuttadır. GNR ME2060 bu kısmı kırıcıya girmeden ayırır: 20 m³ bunkerin üzerindeki 100 mm ızgara iriyi bypass eder, 3 katlı elek kalan malzemeyi fraksiyonlara böler. Böylece kırıcı yalnız gerçekten kırılması gereken taşı görür.
Kırma hattının arkasına plent ve beton santrali eklemek
Bağdat-Basra eksenindeki bir yol sözleşmesinde agrega tek başına teslim edilen bir ürün değildir; temel tabakasında plentmikse, sanat yapılarında betona dönüşür. Kırma hattıyla aynı sahaya kurulan bir mobil mekanik plent 200-600 t/s kapasite, 3-5 soğuk silo, 4×20 m³ agrega bunkeri ve 25 m³ yükleme bunkeriyle elekten çıkan fraksiyonları doğrudan yol temeline çevirir. Plentin ürünü hazır beton değil, serilip sıkıştırılan stabilize granüler temeldir; bu ayrım ihale kalemlerinin doğru eşleşmesi bakımından önemlidir.
Köprü ayakları, menfezler ve istinat duvarları için ise mobil beton santrali devreye girer. Örneğin M-Titan 100; 100 m³/h kapasite, 2×45 kW çift milli mikser ve 4×15 m³ agrega bunkeriyle treyler şase üzerinde gelir. Kırma, eleme, plent ve santralin aynı üreticiden gelmesi, elek açıklıkları ile santral bunker bölmelerinin baştan uyumlu planlanmasını sağlar.

Basra'nın sıcağı, tozu ve tuzlu zemini: işletme önlemleri
Güney Irak'ta yaz ayları çok sıcak geçer ve kuzeybatıdan esen şamal rüzgârı sık sık toz taşır. Bu iki etken tesisin en hassas parçaları olan jeneratörü, elektrik panosunu ve rulmanları zorlar. Projeye göre seçilebilecek önlemler şunlardır: jeneratör ve panolarda sık değiştirilen hava filtreleri, kumanda kabininin gölgelenmesi, kırıcı çıkışında ve bant aktarmalarında su püskürtmeli toz bastırma, bantlarda kapak. ME2060'ta fan soğutmalı pano zaten donanım listesindedir; diğer ünitelerde ek soğutma teklif aşamasında ayrıca tanımlanmalıdır.
Yüksek ortam sıcaklığında dizel jeneratörler nominal güçlerini veremeyebilir. 750 kVA ya da 660 kVA'lık bir güç ünitesi seçilirken jeneratör üreticisinin sıcaklık düzeltmesi sorulmalı, gerekirse bir üst güç sınıfı değerlendirilmelidir. Basra çevresinde yer altı suyunun yüzeye yakın ve tuzlu olabildiği alanlarda sabitleme ayaklarının altına sıkıştırılmış kırmataş zemin hazırlanmalı, şase ve bağlantı noktalarındaki korozyon periyodik bakımda kontrol edilmelidir. Toz bastırma için kullanılacak suyun tuzluluğu da beton ve elektrik bileşenleri açısından gözden geçirilmelidir.
Umm Kasr limanından ya da karayoluyla şantiyeye
İzmir'den çıkan bir tesis Irak'a iki yoldan ulaşabilir: deniz yoluyla Basra Körfezi'ndeki Umm Kasr limanına ya da Türkiye üzerinden karayoluyla. Basra çevresindeki işler için liman, Bağdat ve kuzeyi için kara güzergâhı genellikle daha kısadır; kesin seçim nakliyeci ve gümrük müşaviriyle birlikte yapılmalıdır. Lastikli şasenin avantajı her iki durumda da aynıdır: tesis kendi aksları üzerinde çekilir. Güzergâhtaki köprü, üst geçit ve kontrol noktalarının yükseklik ve aks yükü sınırları tablodaki ölçülere göre önceden kontrol edilmelidir. GNR-MC110 iki ayrı şase olarak, primer 3000 × 13500 mm ve sekonder 4200 × 18300 mm ölçüleriyle taşınır; General 02 ise 4340 × 20600 × 4500 mm tek parça olarak yola çıkar.

Teknik teklif istemeden önce aşağıdaki bilgileri tek dosyada toplamak, model seçimini ve maliyet kalemlerini netleştirir:
- Kaynak türü (nehir çakılı, kireçtaşı, sert kayaç) ve numune test sonuçları: aşınma, silis, sülfat ve klorür.
- En iri tane ya da blok boyutu ve kaynaktaki silt-kil oranı.
- Şartnamedeki tabaka listesi, gradasyon bantları ve kırılmış yüzey şartı.
- Her ürün için günlük tonaj ve iş programındaki dönemler.
- Plentmiks ve beton ihtiyacı; santral ve plentin kırma hattıyla aynı sahada olup olmayacağı.
- Enerji kaynağı, su kaynağı ve suyun kalitesi.
- Teslim noktası: Umm Kasr limanı ya da kara sınırı, şantiyeye kadar güzergâh.
Fiyatı belirleyen unsurlar da bu dosyayla ortaya çıkar: kırıcı kombinasyonu, elek kat sayısı, VSI ve plent gibi ek üniteler, jeneratör gücü, toz bastırma donanımı, yedek aşınma parçası paketi ve sevkiyat şekli. İzmir'de 1976'dan bu yana üretim yapıyoruz; ekipmanlarımız ISO 9001 ve CE belgelidir, garanti süresi aşınma parçaları dışında 1 yıldır.
Sık sorulan sorular
Nehir çakılını kırmak için darbeli mi, çeneli mi seçmeliyim?
Karar çakılın silis oranına bağlıdır. Yüksek silisli çakılda çeneli primerli GNR-MC110 aşınma maliyetini daha öngörülebilir kılar; kireçtaşı ağırlıklı beslemede General 02 veya General 03'ün primer darbeli kırıcısı daha yüksek küçültme ve kübik ürün verir. Numune testi bu kararın temelidir.
Doğal kum varken VSI'a ihtiyaç var mı?
Doğal kum şartnamedeki incelik modülü, silt ve tuz sınırlarını sağlıyorsa gerekmeyebilir. Sağlamıyorsa elek üstü iri fraksiyonu 0-10 mm kırma kuma çeviren mobil VSI tersiyer ünite, hem kum açığını kapatır hem de iri stoğun birikmesini önler.
Plentmiks tesisi kırma hattıyla aynı kapasitede olmalı mı?
Mobil mekanik plentin kapasitesi 200-600 t/s'dir ve 200-300 t/s'lik bir kırma hattının çıktısını rahatça karşılar. Asıl belirleyici olan, temel tabakasının serim hızı ile plent bunkerlerine düzenli fraksiyon akışıdır; stok alanı bu dengeye göre planlanmalıdır.
Teslim süresi ve fiyat nasıl öğrenilir?
Her ikisi de seçilen konfigürasyona ve ek donanıma göre değişir. Yukarıdaki listeyle bize yazdığınızda projenize özel teknik ve ticari teklif hazırlanır.
Sonuç
Bağdat ve Basra yol projelerinde 200-300 t/s'lik doğru hat; yuvarlak çakılı köşeli agregaya çeviren bir kırma kademesi, kum açığını kapatan VSI, gereğinde kuru ön eleme ve aynı sahada plent ile beton santrali birleşiminden oluşur. Silisli çakılda GNR-MC110, kireçtaşında General 02 ya da General 03 başlangıç noktasıdır; sıcak, toz ve tuzlu zemin önlemleri ise işletme planına baştan yazılmalıdır. Diğer tonaj seçenekleri için lastikli mobil kırma eleme tesisleri sayfasını inceleyebilir, numune sonuçlarınızı ve tabaka listenizi iletişim sayfamız üzerinden göndererek konfigürasyonu birlikte netleştirebilirsiniz.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




