Kırma tesisi LOTO enerji izolasyonu

Bakım ekibinin bir konkasör kavitesine girmeden önce yaptığı en kritik iş, makineyi durdurmak değil, geri gelebilecek her enerjiyi kalıcı biçimde kesmektir. Kırma tesisi LOTO enerji izolasyonu tam olarak bunu tarif eder: ana şalteri indirmek tek başına yeterli değildir, çünkü bir kırıcının içinde elektrik dışında en az dört bağımsız enerji daha bekler. Aşağıdaki prosedür, tesisteki her ünite için ayrı ayrı çıkarılması gereken enerji envanterini ve sahada uygulanabilir bir kilitleme sırasını veriyor.

Kırma tesisi LOTO enerji izolasyonu neden tek şalterle bitmez

Kırma-eleme hattı, birbirine malzeme akışıyla bağlı fakat enerji bakımından bağımsız makinelerden oluşur. Besleyici durduğunda bunkerde tonlarca malzeme asılı kalır; kırıcı motoru kesildiğinde volan ve rotor dakikalarca dönmeye devam eder; hidrolik ayar sistemi kapatıldığında akümülatör hâlâ basınç taşır. Bu kalıntı enerjilerin her biri, bakımcı gövdenin içindeyken serbest kalabilecek bir hareket demektir. Bu nedenle izolasyon, makine bazında ve enerji türü bazında yapılan iki boyutlu bir işlemdir.

Uluslararası uygulamada iki referans birbirini tamamlar. OSHA 29 CFR 1910.147 bir yönetim programı ister: yazılı prosedür, eğitilmiş yetkili kişi, kilit ve etiket donanımı, dönemsel denetim. ISO 14118 ise beklenmeyen çalışmayı makine tasarımı tarafından önlemeyi hedefler; ayırma ve enerji boşaltma araçlarının makinenin üzerinde hazır bulunmasını konu eder. Sahada işleyen bir sistem her ikisini de gerektirir: kilitlenebilir donanım olmadan prosedür kâğıtta kalır, prosedür olmadan donanım kullanılmaz.

Makine-özel enerji kaynağı envanteri

Aşağıdaki tablo, tipik bir kırma-eleme hattında karşılaşılan enerji türlerini, bunların tesiste nerede bulunduğunu, hangi araçla izole edildiğini ve izolasyondan sonra hangi kalıntı riskin sürdüğünü özetler. Her tesis kendi envanterini kendi ekipman listesiyle yeniden çıkarmalıdır.

Kilitle, etiketle, dene sırası

Prosedür yedi adımda yürür ve adımların sırası pazarlık konusu değildir. Birinci adım hazırlıktır: yetkili kişi hangi ünitede çalışılacağını, hangi enerji kaynaklarının kesileceğini ve etkilenen operatörleri belirler. İkinci adım bildirimdir; kumanda odası ve komşu ünitelerin operatörleri durdurmadan önce haberdar edilir. Üçüncü adım kontrollü durdurmadır: hat boşaltılarak durdurulur, malzemeyle dolu bir kırıcının üzerine kilit vurulmaz.

Dördüncü adım ayırmadır; tablodaki her kaynak kendi aracıyla kesilir. Beşinci adım kilit ve etiketin takılmasıdır: her çalışan kendi kişisel kilidini kendi takar, kilidi başkası adına takmak veya sökmek yasaktır; etiket kimin, hangi iş için ve ne zaman kilitlediğini okunur biçimde taşır. Altıncı adım kalıntı enerjinin boşaltılmasıdır; hidrolik basınç düşürülür, yay gevşetilir, rotor durdurulup pimlenir, bunker boşaltılır. Yedinci adım denemedir: kumanda panosundan normal çalıştırma komutu verilir ve makinenin çalışmadığı görülür, ardından kumanda sıfır konumuna alınır. Bu son adım atlandığında izolasyonun gerçekten tuttuğu hiçbir zaman kanıtlanmamış olur.

Roller: yetkili kişi, etkilenen kişi, diğer kişiler

Yetkili kişi, enerji ayırma cihazına kilit takan ve izolasyonu doğrulayan kişidir; eğitimi bu yetkiyi kapsar. Etkilenen kişi, makineyi normalde kullanan veya bakım yapılan alanda çalışan kişidir; kilit takmaz, ancak kilitli bir makineyi çalıştırmama sorumluluğu doğrudan ona aittir. Diğer kişiler ise sahada bulunan ve kilit-etiket sistemini tanıması gereken herkestir. Bu üç rolün ayrımı yazılı olmadığında, en sık görülen kaza senaryosu ortaya çıkar: birinin kilidini bir başkasının iyi niyetle sökmesi.

Grup kilidi ve vardiya devri

Bir üniteye aynı anda birden fazla ekip giriyorsa grup kilidi kutusu kullanılır: ayırıcıya tek bir grup kilidi vurulur, o kilidin anahtarı kutuya konur ve kutuya çalışan sayısı kadar kişisel kilit takılır. Son kişisel kilit sökülmeden anahtar çıkmaz. Vardiya devrinde iş tamamlanmamışsa, giden vardiyanın kilidi sökülmeden gelen vardiyanın kilidi takılır; makine hiçbir an kilitsiz kalmaz. Devir tutanağı, hangi enerjinin hâlâ izole olduğunu ve hangi işin yarım kaldığını yazılı olarak taşır.

Enerjiyi geri verme

Kilitlerin sökülmesi de bir prosedürdür. Önce alet, takoz ve parça artıkları makineden çıkarılır, koruyucular yerine takılır, kapaklar kapatılır. Sonra bölge boşaltılır ve etkilenen kişiler uyarılır. Kilitler, takan kişilerin kendisi tarafından ters sırayla sökülür. Ancak bundan sonra ayırıcılar kapatılır ve makine kumanda odasından çalıştırılır. Otomasyon tarafında yazılım kilidi, bakım modu ve devreye alma sırası tanımlıysa bu adım denetlenebilir hâle gelir; modern bir otomasyon ve kontrol sistemi hangi ünitenin bakım modunda olduğunu operatör ekranında görünür tutar ve yanlış sırayla devreye almayı engeller.

Sahada en sık görülen beş hata

Birincisi, yalnız elektriği kesip hidroliği ve yayı unutmaktır; ikincisi, rotorun tamamen durmasını beklemeden kapak açmaktır. Üçüncüsü, kilit yerine yalnız etiket kullanmaktır: etiket bir uyarıdır, fiziksel engel değildir. Dördüncüsü, denemeyi atlamaktır. Beşincisi, bunkeri boşaltmadan besleyici altına girmektir; yerçekimi hiçbir şalterle kesilmez. Bu beş maddeyi denetim formuna almak, prosedürün kâğıttan sahaya inmesini sağlayan en ucuz adımdır. Konuyla ilgili diğer saha uygulamalarını iş güvenliği başlığı altında topluyoruz.

Sık sorulan sorular

Kısa bir ayar için de kilit gerekir mi?

Koruyucu açılıyor veya vücudun bir kısmı tehlike bölgesine giriyorsa süre kısalığı bir gerekçe değildir. Yalnızca makinenin çalışır durumda olmasını zorunlu kılan ayarlar için ayrı bir güvenli çalışma yöntemi tanımlanır.

Kilidini takan kişi sahada yoksa ne yapılır?

Kilit yalnızca yazılı bir istisna prosedürüyle, işletme yetkilisinin onayı ve kişiye ulaşma denemesinin kayda geçirilmesiyle sökülür. Bu istisna rutine dönüşürse sistem çöker.

Prosedür her makine için ayrı mı yazılır?

Evet. Enerji kaynağı sayısı ve yeri makineden makineye değiştiği için tek bir genel form yeterli olmaz; her ünite için tablo formatında bir enerji envanteri makinenin yanında asılı durmalıdır.