Kırma Eleme Tesisi Fizibilite Raporu Hazırlama

Yatırım kararı çoğu zaman bir makine listesiyle değil, o listenin neden o liste olduğunu gösteren bir belgeyle verilir. Kırma eleme tesisi fizibilite raporu, hammaddeden pazara, teknik çözümden nakit akışına kadar bütün varsayımları tek dosyada görünür kılar. Belgenin değeri sonuçtaki tek sayıda değil, o sayıyı üreten varsayımların açıkça yazılmış olmasındadır.

Kırma eleme tesisi fizibilite raporu: ön fizibilite ile fizibilite aynı belge değildir

İki aşama karıştırıldığında yatırımcı, kaba bir ön çalışmayı kesin karar belgesi sanır. Sanayi ve madencilik projelerinde yerleşik ayrım şudur: ön fizibilite projenin sürdürülmeye değer olup olmadığını, fizibilite ise yatırıma girilip girilmeyeceğini karara bağlar. Maliyet tahmininin hassasiyeti de bu iki aşamada farklıdır.

Bölüm sırası ve her bölümün istediği kanıt

Rapor yazımında sık yapılan hata, en kolay bölümden başlamaktır. Doğru sıra hammadde ile başlar, çünkü hammadde yanlışsa geri kalan bütün bölümler yanlış zemine oturur. Aşağıdaki tablo bölümleri, o bölümü inandırıcı kılan kanıtı ve kanıtı üretecek tarafı gösteriyor.

Hammadde ve rezerv bölümü

Bu bölüm iki soruyu yanıtlar: malzeme nedir ve ne kadar süre yeter. Kayanın türü, aşındırıcılığı ve kırılabilirliği makine seçimini doğrudan belirler; nem ve kil oranı yıkama gereğini doğurur. Rezerv tarafında yıllık üretim hedefi ile ömür arasındaki ilişki açıkça yazılır, çünkü tesisin amortisman süresi ocağın ömründen uzun olamaz.

Numune analizinin raporda tarih, alınan nokta ve laboratuvar adıyla yer alması gerekir. Tek bir numuneye dayanan bir fizibilite, ocak içindeki değişkenliği görmez ve ilk yılda şaşırtıcı sonuç verir.

Pazar bölümü ve fraksiyon kırılımı

Kırma eleme yatırımında pazar analizi toplam talep tahmini değildir; hangi fraksiyonun ne kadar satıldığının kırılımıdır. Bir bölgede beton santralleri ağırlıktaysa ince ve orta fraksiyon talebi yüksektir; yol işleri ağırlıktaysa alt temel ve plentmiks karışımları öne çıkar. Üretim reçetesi bu kırılıma göre kurulur, aksi hâlde tesis kapasitesini doldurur ama satılmayan yığın büyür.

Bu bölümde mesafe de bir pazar verisidir. Nakliye, agregada satış fiyatının içinde ağır bir paya sahiptir; bu nedenle pazarın coğrafi yarıçapı gerçekçi çizilmelidir.

Teknik çözüm bölümü

Teknik bölüm bir katalog eki değil, pazar bölümünün gereğini karşılayan bir akış şemasıdır. Kademe kapasiteleri birbirine uyumlu seçilir, eleme yüzeyi hedef fraksiyonlara göre boyutlandırılır, devir yükü hesaba katılır. Sabit ve mobil kurgu arasındaki tercih burada gerekçelenir; ocak ömrü, taşınma ihtiyacı ve saha koşulları bu tercihi belirler.

Makine setini ön seçimle daraltmak için hazırlanmış ürün seçim sihirbazı gibi araçlar teknik bölümün başlangıç noktasını verir; ancak nihai liste üretici ile birlikte, hammadde analizi elde tutularak kesinleşir.

Finansal projeksiyon bölümü

Finansal bölüm üç ölçütü hesaplar ve tanımlarını yazar. Net bugünkü değer, nakit girişlerinin bugünkü değeri ile çıkışlarının bugünkü değeri arasındaki farktır; pozitif olması projenin beklenen getiri oranının üzerinde değer ürettiğini gösterir. İç verim oranı, net bugünkü değeri sıfırlayan iskonto oranıdır ve yatırımcının eşik getirisiyle karşılaştırılır. Geri ödeme süresi, başlangıç yatırımının geri kazanılması için gereken süredir ve kısa olması likidite riskini azaltır.

Bu üç ölçüt yalnızca birlikte anlamlıdır. Geri ödeme süresi kısa görünen bir proje, ocak ömrü kısa olduğu için net bugünkü değerde zayıf kalabilir. Rapor, kullanılan iskonto oranını ve kapasite kullanım varsayımını açıkça yazmadığı sürece bu üç sayı denetlenemez.

Risk ve duyarlılık bölümü

Risk bölümü, hangi varsayım kaydığında kararın değiştiğini gösterir. Teknik tarafta rezerv belirsizliği ve verim varsayımı; piyasa tarafında fiyat, kur ve maliyet enflasyonu; çevre ve izin tarafında mevzuat uyumu ve yerel kabul başlıkları yer alır. Yöntem olarak duyarlılık analizi kullanılır: fiyat ya da maliyet belirli bir oranda değiştiğinde net bugünkü değerin ve iç verim oranının nasıl tepki verdiği tablolanır.

Duyarlılık tablosu olmayan bir fizibilite tek senaryolu bir tahmindir. Kapasite kullanımı, satış fiyatı ve enerji maliyeti en az bu üç değişken için ayrı ayrı denenmelidir. Yatırım büyüklüğü arttıkça senaryo sayısı da artar; bu tarafın bütün maliyet kalemleri yatırım ve maliyet başlığı altında ayrıca ele alınır.

Raporu zayıf bırakan tipik boşluklar

• Tek numuneye dayanan hammadde bölümü.
• Fraksiyon kırılımı olmayan, toplam tonaj üzerinden yazılmış pazar bölümü.
• Devir yükü hesaba katılmamış akış şeması.
• İskonto oranı yazılmamış nakit akışı.
• İzin ve ruhsat sürelerinin takvime hiç girmemesi.

Sık sorulan sorular

Fizibiliteyi makine üreticisi mi hazırlar?

Teknik bölüm üretici ile birlikte hazırlanır, ancak pazar, finans ve risk bölümleri yatırımcının kendi verisine dayanır. Bütün raporun tek tarafça yazılması, varsayımların denetlenmesini zorlaştırır.

Ön fizibilite atlanabilir mi?

Küçük ölçekli ve mevcut bir işletmeye ek yatırımlarda atlanabilir. Yeni ocak ve yeni saha söz konusuysa ön aşama, ayrıntılı çalışmaya harcanacak emeği boşa gitmekten korur.

Raporun geçerlilik süresi nedir?

Sabit bir süre yoktur; enerji maliyeti, kur ve bölgedeki talep gibi girdiler kaydığında varsayımlar yenilenir. Karar anıyla rapor tarihi arasındaki fark büyüdükçe finansal bölümün güncellenmesi gerekir.