İçeriğe geç

Tesis Yerleşimi ve Stok Sahası Planlaması

Yayınlanma: · Güncellenme:
Tesis Yerleşimi ve Stok Sahası Planlaması: Eğim, Koni ve Manevra Kısıtları

Tesis yerleşimi ve stok sahası planlaması neyi belirler?

Bir ocak sahasında tesisin nereye kurulacağı çoğu zaman düz zeminin bulunduğu yere göre kararlaştırılır. Oysa tesis yerleşimi ve stok sahası planlaması üç ölçülebilir kısıtın kesişiminde çözülür: bandın malzemeyi kaydırmadan çıkabileceği eğim, konveyörün boşaltma yüksekliğinin çizdiği stok konisi ve yükleyici ile kamyonun dönebileceği alan. Bu üçü hesaplanmadan çizilen bir yerleşim, kurulduktan sonra düzeltilemez ve her vardiya fazladan yükleyici saati olarak ödenir.

Yerleşim kararının ömrü de makinelerden uzundur. Bir kırıcı değişir, bir elek yenilenir, ama beton temel, bant güzergâhı ve stok platformunun kotu yerinde kalır. Bu yüzden yerleşim, kapasite seçiminden önce değil, kapasite seçimiyle aynı masada çözülmesi gereken bir konudur.

Birinci kısıt: konveyörün çıkabileceği eğim

Düz yüzeyli bir bant, kırılmış taşı belirli bir eğime kadar taşır; bu sınır genel olarak 18-22 derece bandındadır ve malzemenin nemi, tane boyu ve şekli sınırı aşağı çeker. Sınırın üzerinde tane bant üzerinde geriye kaymaya başlar; kapasite düşer, dökülme artar ve alt yol sürekli temizlik ister. Daha dik hatlar ancak kabartmalı ya da kanatlı bant yüzeyiyle kurulabilir, bu da bandın kendisini ve temizleme düzenini değiştirir.

Pratik sonuç şudur: belirli bir yüksekliğe çıkmak için gereken bant uzunluğu eğimle ters orantılıdır. Yerleşim çizilirken önce ulaşılmak istenen boşaltma yüksekliği, sonra bu yüksekliğe hangi eğimle çıkılacağı, en sonunda bandın yatayda kaplayacağı mesafe yazılır. Bu sıra tersine çevrildiğinde, sahaya sığmayan bir hat çizilmiş olur.

İkinci kısıt: stok konisinin geometrisi

Serbest dökülen malzeme kendi şev açısıyla bir koni oluşturur; kırılmış agrega genellikle 35-45 derece arasında durur. Koninin yüksekliği bandın boşaltma noktasıyla, taban çapı ise bu yükseklik ve şev açısıyla belirlenir. Aşağıdaki tablo 37 derece şev açısı ve 1,6 t/m³ gevşek yığın yoğunluğu kabulüyle, tek noktadan dökülen bir koninin ölçülerini gösterir.

Boşaltma yüksekliği (m)18° eğimde bant uzunluğu (m)Koni taban çapı (m)Hacim (m³)Tonaj (t)
619,415,9400640
825,921,29451510
1032,426,518452950
1238,831,831855100

Tablonun okunma biçimi önemlidir: boşaltma yüksekliğini iki katına çıkarmak hacmi sekiz katına çıkarır, çünkü hem yükseklik hem taban yarıçapı büyür. Aynı nedenle iki metre daha alçak bir bant, stok kapasitesini beklenenden çok daha fazla düşürür. Sahada oluşan gerçek yığın hiçbir zaman kusursuz koni değildir; yükleyicinin aldığı kenarlar, zeminin eğimi ve dökme noktasının kayması nedeniyle hacim bu hesabın belirgin biçimde altında ya da üstünde kalabilir. Hesap, platform ölçüsünü belirlemek için bir taban değeri verir, stok sayımı yerine geçmez.

Ölü stok ile canlı stok ayrımı

Bir konideki malzemenin tamamı kolayca alınamaz. Yükleyicinin rahatça eriştiği kısım canlı stok, koninin dibinde ve uzak kenarlarında kalan, alınması için ek manevra gereken kısım ölü stoktur. Yerleşim, canlı stok payını büyütecek biçimde çizilebilir: koniyi tek noktadan büyütmek yerine bandı döndürüp yay biçiminde yığmak, ya da platformu iki yönden yaklaşılabilir hale getirmek bu payı yükseltir. Ölü stok yüzdesi hesaba yazılmazsa, kâğıt üzerinde yeterli görünen saha vardiya sonunda tıkanır.

Üçüncü kısıt: araç trafiği ve manevra

Stok platformunun genişliği yalnız yığının tabanına göre değil, yükleyicinin yığına yaklaşıp kamyona dönebileceği mesafeye göre belirlenir. Bu mesafe tahminle yazılmaz; sahada kullanılacak yükleyici ve kamyonun üretici verisindeki dönüş ölçüleri esas alınır. Trafiğin tek yönlü akması, dolu ve boş araç yollarının kesişmemesi ve kamyonun geri manevrasız yüklenebilmesi hem güvenlik hem çevrim süresi kazandırır. Aynı düzen kantar ve çıkış kapısı konumunu da belirler.

Yerleşimin taşıma maliyetine etkisi

Yerleşimin bedeli tek bir kalemde toplanır: malzemenin kaç metre ve kaç kez taşındığı. Kırıcıdan stoka bantla giden malzeme metre başına düşük maliyetle hareket eder; aynı mesafeyi yükleyiciyle almak katbekat pahalıdır. Bu yüzden yerleşim çizerken hedef, yükleyicinin yalnız stoktan kamyona yükleme yapması, hattın hiçbir yerinde ara taşıma bulunmamasıdır. Sabit tesis çözümünün saha üzerindeki oturumu için maden ocağı sabit tesis sayfası çerçeveyi veriyor; ocak planlamasının diğer başlıkları maden mühendisliği altında toplanıyor.

Yerleşimi çizme sırası

Önce ürün fraksiyonları ve her birinin saatlik tonajı yazılır. İkinci adımda her fraksiyon için kaç günlük stok tutulacağına karar verilir; bu karar koninin gereken hacmini, dolayısıyla bandın gereken yüksekliğini belirler. Üçüncü adımda bant eğim sınırı uygulanarak hattın yatay uzunluğu çıkar. Dördüncü adımda platformlara manevra payı eklenir. Beşinci adımda hâkim rüzgâr yönü, toz yayılımı ve yağış suyunun akış yönü kontrol edilir; ince fraksiyon stoğunun rüzgârın önünde kalması hem toz hem malzeme kaybıdır. Son adımda tesisin büyüme ihtimali için boş bir alan ayrılır.

Sorular

Stok hacmi neden hesaptan farklı çıkıyor?

Zemin eğimi, yükleyicinin kenardan aldığı malzeme ve dökme noktasının kayması koninin biçimini bozar. Hesap platform ölçüsü için taban değer verir; gerçek stok ölçümle sayılır.

Bandı dikleştirip yer kazanmak mümkün mü?

Düz yüzeyli bantta eğimi sınırın üzerine çıkarmak kapasite kaybı ve sürekli dökülme getirir. Yer kazanmanın doğru yolu eğimi zorlamak değil, güzergâhı ve boşaltma noktasını yeniden konumlandırmaktır.

Mobil tesiste yerleşim planı gerekli mi?

Gereklidir, yalnız süresi kısadır. Mobil kurulumda bant boyları kısa olduğu için koni yüksekliği ve manevra alanı daha da sıkı kısıt haline gelir; plan her sahada yeniden çizilir.

Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü

İlgili İçerik

Şantiye malzeme akışı ve stok sahası yerleşimi
ŞANTİYE VE MOBİL TESİS

Şantiye malzeme akışı ve stok sahası yerleşimi

Koni stok hacmi yığılma açısı ve taban yarıçapından hesaplanır; on metre yarıçaplı bir koni yaklaşık bin iki yüz ton tutar ve bu, ç…

Konkasör Tesisinde Stok Sahası ve Radyal Bant Kullanımı
TESİS VERİMLİLİĞİ

Konkasör Tesisinde Stok Sahası ve Radyal Bant Kullanımı

Radyal stok bandı, aynı bant yüksekliğiyle konik yığının birkaç katı stok tutar ve ayrışmayı azaltır. 200-300 t/s hatta yığın hacmi…

Orta Doğu İçin 300 t/s Üzeri Sabit Konkasör Tesisi Planlaması
TESİS VERİMLİLİĞİ

Orta Doğu İçin 300 t/s Üzeri Sabit Konkasör Tesisi Planlaması

Orta Doğu'da 300-500 t/s sabit konkasör tesisi planlanırken önce tüvenan boyutu, kayaç türü ve ürün listesi netleşmeli; kapasite bu…

Fraksiyon Dengesi ve Stok Planlaması
TESİS VERİMLİLİĞİ

Fraksiyon Dengesi ve Stok Planlaması

Kapasite dolu, üretim yerinde, ama kâr düşük: bunun en sık nedeni üretilen fraksiyonların satılan fraksiyonlarla örtüşmemesidir. Bu…