Körfez Ülkeleri İçin 500 t/s Sabit Agrega Tesisi Tasarımı

Körfez ülkelerinde saatte 500 ton agrega üretecek sabit bir hat, çoğu zaman tek bir ocağın değil bütün bir bölgenin beton, asfalt ve dolgu ihtiyacını taşır. Suudi Arabistan'ın iç kesimlerindeki kireçtaşı platolarından Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin ofiyolit kuşağındaki gabro ve bazalta kadar kaya yelpazesi geniş olduğu için aynı kapasite etiketiyle birbirine hiç benzemeyen iki tesis ortaya çıkabilir. Bu yazıda bir sabit konkasör tesisi için tasarım dosyasının mühendislik masasında nasıl kurulduğunu adım adım anlatıyoruz: kapasitenin hangi saate göre tanımlandığı, kütle dengesinin kademe kademe nasıl kapatıldığı, besleme istasyonunun ve beton kaidelerin nasıl boyutlandırıldığı ve sıcak, tozlu iklimin çizime hangi noktalardan girdiği.
500 t/s'yi doğru tanımlamak: nominal, tasarım ve pik kapasite
Tasarım dosyasının ilk sayfasındaki "500 t/s" üç farklı şeyi anlatabilir ve hangisi olduğu netleşmeden hiçbir makine seçilmemelidir. Nominal kapasite, hattın ana ürünleri ortalama besleme koşullarında sürekli verdiği debidir. Tasarım kapasitesi, besleme dalgalanmasını ve elekten kırıcıya geri dönen malzemeyi karşılamak için bantlara, şutlara ve eleklere eklenen paydır. Pik kapasite ise kamyon ve kepçe çevriminin üst üste binmesiyle besleyiciye birkaç dakikalık aralıklarla gelen yüktür; bunu kırıcı değil, bunker hacmi karşılar.
Yıllık hedeften saatlik kapasiteye geçerken şu formül kullanılır: saatlik kapasite = yıllık üretim hedefi ÷ (yıllık çalışma günü × günlük çalışma saati × kullanılabilirlik oranı). Formülün paydasındaki her terim küçüldükçe aynı yıllık tonaj için gereken saatlik kapasite büyür. Körfez ülkelerinde yaz aylarında açık havada öğle saatlerinde çalışmayı sınırlayan uygulamalar bulunduğundan, vardiya takvimini yatırımcı tarafı yerel kurallara göre teyit etmeli ve bu sayı formüle gerçekçi biçimde girmelidir. Takvim iyimser yazılırsa hat kâğıt üzerinde 500 t/s olur, sahada yıllık hedefi tutturamaz.
Kaya türü akış şemasını belirler: Körfez'de iki tasarım ailesi
Körfez'in agrega haritası kabaca ikiye ayrılır. Kıyı ovalarında ve iç platolarda kireçtaşı ve dolomit yaygındır; Hajar dağları boyunca ve Arap kalkanının batı kesimlerinde ise gabro, bazalt ve granit gibi sert, silisli kayaçlar öne çıkar. İşlenecek ocağın aşındırıcılığı ölçülmeden akış şeması kesinleşmez: Bond aşınma indeksi ve silis oranı, numune üzerinde laboratuvarda belirlenen tasarım girdileridir. Kırıcı tipleri bu iki değere göre ayrışır.
Kireçtaşı ve dolomit: darbe prensibine dayanan hat
GNR PDK serisi primer darbeli kırıcı kireçtaşında tek kademede 20:1'e kadar redüksiyon verdiği için hattın kademe sayısını azaltır. 500 t/s ana akışta GNR PDK03 (1600×2000 mm rotor, 1300 mm besleme, 500-900 t/s, 500 kW) kapasite payı bırakan seçimdir. GNR PDK01 (1400×1500 mm rotor, 1000 mm besleme, 250-500 t/s, 315 kW) ise aralığın üst ucunda çalışır; patlatmayla blok boyutu küçük tutulabiliyorsa değerlendirilir. Sekonder kademede GNR DMK05 (1400×2000 mm rotor, 800 mm besleme, 250-500 t/s, 500 kW) primer ürününü kübik mıcıra çevirir. Kırma kum gerekiyorsa GNR 150 tersiyer kırıcı (150 mm besleme, 200-300 t/s, 250 kW) elek üstünde kalan fraksiyonu işler.
Gabro, bazalt ve granit: basma prensibine dayanan hat
Silis oranı yüksek kayada blow bar'lar hızla tükenir; bu nedenle ilk iki kademe çene ve konik kırıcıyla kurulur. GNRK 140 çeneli kırıcı (1400×1100 mm ağız, 500-600 t/s, 200 kW, 47.000 kg) 500 t/s primer akışı tek başına karşılayan modeldir; kabul edilebilecek en büyük blok ağız genişliğinin yaklaşık 0,8-0,9 katıdır. GNRK 130 (1300×1000 mm ağız, 400-500 t/s, 160 kW) ancak ızgaralı by-pass ince malzemenin önemli kısmını kırıcıdan uzak tutuyorsa yeterli kalır. Sekonder ve tersiyer kademede General konik kırıcı çalışır; model bazlı kapasite tablosu projeye özel verildiği için konik sayısı ve boyutu ocak numunesine göre teklif aşamasında netleşir. Beton ve asfalt şartnamesi tane şekli istiyorsa son kademeye GNR K110 kübitzer (210 mm besleme, 160-250 t/s, 160 kW) eklenir; akışın tamamı şekillendirilecekse iki ünite paralel planlanır.
| Kademe | Kireçtaşı / dolomit hattı | Kapasite (t/s) | Gabro / bazalt / granit hattı | Kapasite (t/s) |
|---|---|---|---|---|
| Besleme | GNR 140 ızgaralı besleyici (2×9,2 kW) | 350-600 | GNR 140 ızgaralı besleyici (2×9,2 kW) | 350-600 |
| Primer | GNR PDK03 (500 kW) | 500-900 | GNRK 140 çeneli (200 kW) | 500-600 |
| Sekonder | GNR DMK05 (500 kW) | 250-500 | General konik kırıcı | — |
| Tersiyer / şekil | GNR 150 tersiyer (250 kW) | 200-300 | GNR K110 kübitzer, 2 ünite (160 kW/ünite) | 160-250 (ünite başına) |
| Eleme | Titreşimli ikiz elek | 100-500 | Titreşimli ikiz elek | 100-500 |
Kütle dengesi: her kademeyi ayrı ayrı kapatmak
Akış şeması çizildikten sonra her kırıcı ve elek için giren ve çıkan tonaj hesaplanır. Bu hesapta en sık atlanan kalem dolaşan yüktür: kapalı devrede elek üstünde kalan malzeme kırıcıya geri döner, dolayısıyla kırıcının gördüğü tonaj hattın ürettiği tonajdan büyüktür. Konik kırıcı ürününün bir kısmı istenen elek açıklığından geçemiyorsa o pay her turda yeniden kırıcıya biner; konik seçimi hattın 500 t/s'ine göre değil, geri dönüşle büyümüş bu akışa göre yapılır.
Elek yüzeyi de aynı mantıkla boyutlandırılır. Tek gövdeli GNR 2470 (2400×7000 mm, 30 kW) geniş bir alan sunar; buna karşın 500 t/s akışta ince fraksiyonlar yüzeyi boğabilir. Titreşimli ikiz elek iki gövdeyi birlikte çalıştırarak yüzey alanını iki katına çıkarır ve 100-500 t/s aralığında boğulmadan eleme yapar. Kum ve 0-5 mm ürünün satışın büyük bölümünü oluşturacağı ocaklarda ince eleme katını ayrı bir kademe olarak çizmek ana eleği rahatlatır. Bantlar 500-1200 mm genişlik aralığında ve 50-1000 t/s kapasite bandında seçilir; darbeli kırıcının altındaki bantta standart EP 100 yerine EP 125 – 4 kat lastik kullanılır.
Besleme istasyonu: bunker hacmi, ızgara ve kamyon çevrimi
500 t/s hattın ilk halkası olan besleme istasyonu, hattın en ağır darbelerini karşılayan yapıdır. GNR serisi titreşimli ızgaralı kaya besleyici içinde bu kapasiteye yalnız GNR 140 (1400 mm genişlik, 5000 mm uzunluk, 350-600 t/s, 2×9,2 kW) tek başına yanıt verir. GNR 110 (200-300 t/s) ise ancak iki paralel primer kol tasarlandığında her kol için düşünülebilir. Besleyici 1500 mm'ye kadar tüvenan kabul eder ve 15-100 m³ aralığında bunkerle eşleştirilir. Tüm seçenekleri kaya besleyiciler ve bunkerler sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Bunker hacmi pik yükü sönümleyen tampon olduğu için kamyon kasasıyla ve kepçe çevrimiyle birlikte düşünülür: tek döküşte gelen hacim bunkerin rahatça yutabileceği miktarın altında kalmalıdır, aksi halde malzeme kenarlardan taşar ve besleyici aşırı yüklenir. Izgaralı by-pass bölümü Körfez'in kireçtaşı ocaklarında ayrıca değer kazanır; patlatma sonrasında ince ve topraklı kısım yüksek olabilir ve bu pay primer kırıcıya hiç girmeden ayrılırsa kırıcıya giden tonaj düşer, astarlar da daha yavaş aşınır. Killi ve yapışkan bir besleme söz konusuysa ızgara aralıkları tıkanabileceği için Wobbler besleyici alternatifi masaya gelir.

Beton kaideler, çelik konstrüksiyon ve yerleşim
Sabit tesisi mobil tesisten ayıran en belirgin tasarım kalemi, makinelerin beton temeller üzerine oturmasıdır. Kırıcı kaideleri, üreticinin verdiği yük ve ankraj planına göre inşaat mühendisi tarafından projelendirilir. GNRK 140 gibi 47.000 kg'lık bir çeneli kırıcının temeli, statik ağırlığın yanında çene salınımının doğurduğu tekrarlı kuvvetleri de taşımalıdır. Zemin etüdü yapılmadan kaide çizilmez: Körfez kıyı şeridinde sabkha olarak bilinen tuzlu ve gevşek zeminler bulunabilir; böyle bir zeminde temel çözümü ve beton sınıfı ayrıca değerlendirilir.
Yerleşimde kırıcıları kot farkından yararlanarak alt alta dizmek bant sayısını ve bant boylarını azaltır. Primer ürün ile sekonder kademe arasına konan ara stok yığını ise tasarımın en değerli tamponudur: ocakta besleme durduğunda sekonder ve eleme kademesi bir süre daha çalışır, sekonderde arıza olduğunda primer ürün stoka akmaya devam eder. Stok sahaları, kamyon dolum noktası ve kantar, araç trafiği birbirini kesmeyecek şekilde yerleştirilir.

Sıcak ve tozlu iklim tasarıma nasıl girer?
Körfez sahasında iklim, devreye almadan sonra çözülecek bir işletme konusu değil, çizim aşamasında yer alan bir tasarım girdisidir. Motorların, redüktörlerin ve hidrolik ünitelerin soğuma koşulu, elektrik panolarının yeri ve gölgelenmesi, toz yükü yüksek ortamda hava filtresi ve sızdırmazlık seçimi tekliften önce konuşulmalıdır. Aşağıdaki önlemler hatta standart donanım olarak değil, ocak koşullarına göre projeye eklenebilecek seçenekler olarak ele alınmalıdır:
- Kırıcı boşaltma noktalarında ve bant aktarma şutlarında toz bastırma nozulları; su kısıtlıysa nozullar yalnız en çok toz çıkan noktalara konur.
- İnce ürün taşıyan bantlarda kapalı bant örtüsü, aktarma noktalarında kauçuk etekler.
- Özellikle 0-5 mm ürün çıkaran ince eleme katında elek gövdesi için toz örtüsü.
- Elektrik panoları için tozdan yalıtılmış, klimalı kontrol odası.
- PLC ile sıralı kalkış ve kilitleme: kırıcı durduğunda besleyicinin kendiliğinden durması.
- Hâkim rüzgâr yönüne göre yerleştirilmiş stok yığınları ve sulanan saha yolları.
Kumanda tarafında otomasyon ve kontrol sistemi PLC ile sıralı kalkışı ve kilitlemeleri yürütür, SCADA ekranı hattı canlı gösterir. Sıcak saatlerde sahada az personelle çalışmayı hedefleyen bir Körfez işletmesi için bütün hattı kontrol kabininden izleyebilmek, tasarımın verimlilik kalemlerinden biridir. Aşınma tarafında GNRK çene plakaları standart olarak manganlı çelikten (Mn13/Mn18), silis oranı yüksek kayada Mn18/Mn22'den seçilir; darbeli hatta temiz kireçtaşı için yüksek kromlu blow bar tercih edilir.
Sık sorulan sorular
Körfez'de teslim ettiğiniz bir sabit tesis var mı?
Evet, Suudi Arabistan'daki GNR PDK 02 sabit konkasör çöl şartlarında 250 t/s kapasite için kuruldu; proje sayfasında ayrıntıları görebilirsiniz. Diğer Körfez ülkeleri için referans iddiasında bulunmuyoruz; tasarımı her ocak için yeniden yapıyoruz.
500 t/s için tek hat mı, iki paralel hat mı?
Tek hat daha az makine, daha az bant ve daha küçük inşaat demektir. İki paralel kol ise bir kademe bakımdayken üretimin yaklaşık yarısını sürdürür. Uzak bir sahada parça erişimi kısıtlıysa ve sevkiyat kesintiye tahammül etmiyorsa, her biri GNR 110 besleyici ve GNRK 110 çeneli kırıcıyla (1100×850 mm ağız, 200-350 t/s, 110/132 kW) kurulan iki kol değerlendirmeye değer.
Hat ileride 500 t/s'nin üzerine çıkarılabilir mi?
Çıkarılabilir, ancak büyüme payı ilk çizimde bırakılmalıdır. GNR PDK03'ün 900 t/s'ye uzanan üst sınırı ya da GNRK 140'ın 600 t/s'lik üst değeri, ikinci bir sekonder ve ek elek için yer ayrılmış bir yerleşimle anlam kazanır; bantlar ve şutlar da bu pay hesaba katılarak seçilmelidir.
Teklif için hangi bilgileri göndermeliyim?
Kayaç türü ve varsa laboratuvar sonuçları, en büyük blok boyutu, istenen fraksiyonlar ve oranları, yıllık hedef ile çalışma takvimi, şebeke elektriği mi jeneratör mü kullanılacağı ve sevkiyatın hangi limana yapılacağı. Fiyat; kademe sayısı, kırıcı tipleri, elek ve bant metrajı, çelik konstrüksiyon ve otomasyon kapsamına göre belirlenir.
Sonuç
Körfez ülkelerinde 500 t/s sabit agrega tesisi tasarlarken doğru sıra şöyledir: kapasiteyi çalışma takvimiyle tanımlayın, kaya testine göre darbe ya da basma ailesini seçin, dolaşan yükle kütle dengesini kapatın, besleme istasyonunu pik yüke göre boyutlandırın, kaideleri zemin etüdüne göre projelendirin ve iklim önlemlerini çizime baştan ekleyin. 1976'dan bu yana İzmir'de kırma-eleme hattı üreten General Makina, ISO 9001 ve CE belgeli ekipmanını 1 yıl garantiyle (aşınma parçaları hariç) Orta Doğu'nun da aralarında bulunduğu ihracat bölgelerine gönderiyor. Ocak verilerinizi iletişim sayfamızdan ya da WhatsApp üzerinden iletin; akış şeması ve model listesiyle projenize özel teklif hazırlayalım.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




