Geri Dönüşüm Tesislerinde Demir Ayrıştırmalı Mobil Konkasör Kullanımı

Betonarme yıkıntısını kıran bir mobil konkasörün çıkışında iki ürün oluşur: agrega ve demir. Agrega sahibine para kazandırır, demir ise yerinde ayrılmazsa ürünü kirletir, bandı keser ve stok yığınında gizli bir tehlike olarak kalır. Bu yazı yıkıntının nasıl kırılacağını değil, kırıldıktan sonra serbest kalan donatının hat üzerinde nasıl yakalanacağını ele alıyor: manyetik separatörün tahliye bandına göre konumu, bant ve kırıcı seçiminin ayrıştırmaya etkisi, teklif aşamasında hangi kalemlerin yazılı olarak istenmesi gerektiği ve sahada toplanan hurdanın nasıl yönetileceği. Baştan bir noktayı netleştirelim: General Makina ürün sayfalarındaki teknik tablolarda manyetik separatör seri donanım olarak yer almıyor. Bu nedenle aşağıda adı geçen her model için mıknatıs, tipi ve montajı teklifte ayrıca belirlenen bir kalemdir.
"Demir ayrıştırmalı" ifadesi pratikte ne anlama gelir?
Bir mobil kırıcının demir ayrıştırmalı olması, kırıcı gövdesinin içinde özel bir düzenek olduğu anlamına gelmez. Ayrıştırma, kırılmış malzemenin taşındığı ana tahliye bandı üzerinde, banda dik ya da paralel asılı bir mıknatısla yapılır. Kırıcı betonu demirden sıyırır; bant malzemeyi ince bir tabaka hâlinde mıknatısın altından geçirir; mıknatıs demiri yukarı çeker ve bandın yanına, hurda kabına atar.
Bu tanımın satın alma açısından sonucu şudur: ayrıştırmanın başarısını mıknatısın gücü kadar bandın uzunluğu, genişliği, malzeme tabakasının kalınlığı ve demirin kırıcıdan ne kadar serbest çıktığı belirler. Mıknatısı iyi, bandı kısa ya da aşırı yüklü bir hat, demirin bir kısmını ürünle birlikte stok yığınına taşır. Bu yüzden değerlendirmeye mıknatıstan değil, onu taşıyacak banttan başlamak gerekir.
Aday modellerde tahliye bandı ve demir ayrıştırmaya hazırlık
Aşağıdaki tablo, geri dönüşümde öne çıkan General Makina modellerini mıknatıs montajı açısından önemli ölçülerle yan yana koyar. Ana konveyör ölçüsü ürün sayfasında verilmeyen modellerde hücre "—" olarak bırakıldı; bu değerler teklifte netleşir. Manyetik separatör sütunu bilerek tek ifadeyle doldurulmuştur, çünkü hiçbir modelin teknik tablosunda mıknatıs geçmiyor.
| Model | Kırıcı | Besleme | Kapasite | Ana konveyör | By-pass konveyör | Güç | Manyetik separatör |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| GM 100 | GNR-01 darbeli, 160 kW | 600 mm | 100-180 t/s | 1000×10000 mm | — | 450 kVA | Teklifte belirlenir |
| GM 125 | GNR PDK02 darbeli, 200 kW | 700 mm | 150-250 t/s | 1200×12000 mm | 600×5000 mm | 550 kVA | Teklifte belirlenir |
| GM 90JP | GNR 90 çeneli, 95 kW | 700 mm | 70-180 t/s | 1000×12000 mm | 600×6000 mm | 250 kVA | Teklifte belirlenir |
| M-DMK 02 | Sekonder darbeli, 200 kW | 0-350 mm | 150-250 t/s | — | — | — | Teklifte belirlenir |
| M-PDK01 | Primer darbeli, 315 kW | 0-1200 mm | 250-500 t/s | — | — | — | Teklifte belirlenir |
Tablodan çıkan ilk sonuç: paletli üç modelin ana konveyör uzunluğu 10 ile 12 metre arasındadır ve bu uzunluk, bandın kırıcıdan çıkan bölümüyle stok ucunun arasında mıknatıs asmak için yer bırakır. GM 125'in 1200 mm genişliğindeki bandı, aynı tonajı daha ince bir tabaka hâlinde taşıyabildiği için demirin üstte kalan malzeme altında gömülü kalma ihtimalini azaltır. Ancak bu bir mekanizma açıklamasıdır; gerçek yakalama oranı malzemeye ve mıknatıs seçimine bağlıdır ve sahada ölçülür. Paletli seçeneklerin tamamını paletli mobil konkasörler sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Kırıcı tipi, mıknatısın işini kolaylaştırır ya da zorlaştırır
Mıknatıs yalnızca betondan ayrılmış demiri güvenle çekebilir. Ucunda beton topağı kalmış bir donatı parçası ağırdır, mıknatısa ulaşmadan bantla birlikte devam edebilir. Bu nedenle kırıcının betonu demirden ne kadar temiz sıyırdığı, separatörün verimini doğrudan etkiler.
Darbeli kırıcıda rotor üzerindeki paletler malzemeye çarpar ve onu plakalara fırlatır; beton bu darbeyle donatı çevresinden dağılır. GM 100 ve GM 125 bu prensiple çalışır. Çeneli kırıcı ise malzemeyi sıkıştırarak kırar; ağır donatılı iri bloklarda daha toleranslıdır ama demirin bir kısmı beton parçalarına bağlı kalarak çıkabilir. GM 90JP'nin GNR 90 çeneli kırıcısı bu sınıftadır. Çeneli bir primerden sonra bandın üzerindeki demir daha düzensiz ve uzun parçalar hâlinde gelir; bu da mıknatıs ile bant arasındaki mesafenin ve hurda atış yönünün daha dikkatli ayarlanmasını gerektirir.
Kırıcı seçimi aşınma tarafını da belirler. Ürün sayfalarında demir kaçağı riski olan geri dönüşüm işleri için mangan veya martensitik paletler, temiz ve aşındırıcı besleme için ise yüksek kromlu paletler önerilir; yüksek krom gevrek olduğundan demirle karşılaştığında çatlayabilir. Mıknatıs kırıcıdan sonra çalıştığı için paleti korumaz; paleti koruyan şey doğru alaşımdır. Alaşım seçenekleri aşınma parçaları sayfasında ayrıntılı anlatılır.

Bant tarafı: demiri taşıyan konveyör nasıl korunur?
Donatılı yıkıntıda en çok hasar gören parça çoğu zaman kırıcı değil, tahliye bandıdır. Serbest kalan bir çubuğun ucu bandın yükleme noktasına saplanırsa bant boyuna yarılabilir. Bunu önlemek için üç konu teklifte açıkça yazılmalıdır.
- Bant lastiği sınıfı: General Makina konveyör sayfasında standart bant lastiği EP 100 – 4 kat, darbeli kırıcı altında ise EP 125 – 4 kat olarak verilir. Geri dönüşüm hattında kırıcı altındaki bandın bu sınıfta olduğunu teyit edin.
- Yükleme noktası: Lastik kaplı darbe ruloları bandın düştüğü bölgede yükü karşılar; sıyırıcılar dönüş kolundaki yapışkan ince malzemeyi temizler.
- Acil durdurma: İpli acil şalter konveyör sayfasında opsiyonel olarak geçer. Bant kenarında elle ayıklama yapılacaksa bu opsiyon pazarlık konusu değil, zorunluluk olarak düşünülmelidir.
Ayrı stok veya transfer bandı gerekiyorsa General Makina 500 ile 1200 mm arasında yedi genişlikte, istenen uzunlukta konveyör bant üretir. Mıknatısı kırıcının kendi bandına sığdıramadığınız durumda, ayrı bir transfer bandı üzerine montaj da bir çözümdür.
By-pass akışı: demir yalnız ana bantta mı?
Teklif görüşmelerinde en sık atlanan soru budur. GM 125'te 600×5000 mm, GM 90JP'de 600×6000 mm by-pass konveyör bulunur; ızgaradan geçen ince malzeme kırıcıya girmeden bu bantla ayrı stoka gider. Mıknatıs yalnızca ana tahliye bandına asılırsa by-pass akışı mıknatısın altından hiç geçmez.
Yıkıntı molozunda ince kısım da demir taşıyabilir: kısa donatı kırpıntıları, tel, çivi ve bağ teli. By-pass ürününü dolgu olarak kullanacaksanız bu belki kabul edilebilir; aynı ürünü satacak ya da daha talepkâr bir işe verecekseniz, ya by-pass bandına ikinci bir mıknatıs ya da ince ürünü ana banda yönlendiren bir düzen gerekir. Karar, by-pass ürününün nereye gideceğine göre verilmelidir ve teklifte yazılı olmalıdır.

Teklif şartnamesine yazılacak demir ayrıştırma kalemleri
Mıknatıs seri donanım olmadığı için teklifin kapsamı belirsiz kalırsa sahada eksik parça çıkar. Aşağıdaki listeyi teklif talebinize ekleyin ve her madde için yazılı cevap isteyin.
- Separatör tipi: kalıcı mıknatıslı mı, elektromıknatıslı mı? Genel prensip olarak elektromıknatıs enerji ister; bu durumda tesisin jeneratör kapasitesi (örneğin GM 100'de 450 kVA, GM 125'te 550 kVA, GM 90JP'de 250 kVA) separatör yükünü de karşılayacak şekilde teyit edilmelidir.
- Montaj yeri: mıknatıs ana bandın hangi bölümüne asılacak, kırıcı çıkışına ne kadar uzak olacak?
- Bant genişliği uyumu: separatörün çalışma genişliği bant genişliğini (1000 mm veya 1200 mm) karşılıyor mu?
- Askı yüksekliği: mıknatıs ile bant arasındaki mesafe sahada ayarlanabiliyor mu?
- Hurda atış yönü ve kabı: demir hangi tarafa düşecek, hurda kabı nereye konacak, kamyon ya da yükleyici o noktaya ulaşabiliyor mu?
- By-pass akışı: ikinci mıknatıs gerekli mi, yoksa ince ürün ana banda mı yönlendirilecek?
- Koruma ve erişim: mıknatısın etrafında koruyucu, bakım için platform ve kilitleme noktası var mı?
- Elle ayıklama: bakır kablo, plastik ve ahşap gibi mıknatısın tutmadığı parçalar için bant kenarında güvenli bir ayıklama noktası planlandı mı?
Hazır bir makine seti üzerinden ilerlemek isterseniz beton (C&D) geri dönüşüm tesisi sayfası, kırıcı, elek ve bant kombinasyonunu tek yerde gösterir.
Sahada hurda demirin yönetimi
Ayrılan demir bir atık değil, satılabilir bir yan üründür; ancak bunun için düzenli toplanması ve kayıt altına alınması gerekir. İşletmede şu alışkanlıklar fark yaratır: hurda kabı dolmadan boşaltılır, çünkü taşan kap demiri tekrar banda ya da stok yığınına düşürür; kabın boşaltılması bant durdurulup kilitlendikten sonra yapılır; toplanan hurda vardiya sonunda tartılarak kaydedilir.
Hurdanın hat ekonomisine katkısını değişkenlerle şöyle izleyebilirsiniz: Hurda geliri = toplanan hurda tonajı × hurda birim fiyatı. Bunun karşısına mıknatısın enerji tüketimini, hurda kabının taşıma giderini ve bakım saatini koyun. Varsayımsal örnek, gerçek değer değildir: bir vardiyada 2 ton hurda toplanır ve hurda birim fiyatı 10 birim ise hurda geliri 2 × 10 = 20 birimdir. Gerçek tonaj, yıkıntının donatı yoğunluğuna bağlıdır; bunu ilk haftaların tartı kayıtlarından çıkarın.
Stok yığınından alınan numunede demir parçası görülüyorsa sorun büyük olasılıkla üç yerden birindedir: mıknatıs yüksekliği fazla, bant aşırı yüklü ya da demir beton topağıyla birlikte çıkıyor. İlk ikisi ayarla, üçüncüsü kırıcı ayarıyla ya da besleme öncesinde uzun donatının kesilmesiyle çözülür. Yıkıntı beslemesinin türlerine göre genel kırma yaklaşımı için geri dönüşüm ve asfalt/beton kırma yazımıza bakabilirsiniz; ön kırılmış moloz için tek şaseli üniteler mobil seyyar kırıcılar sayfasında yer alır.
Sık sorulan sorular
General Makina mobil kırıcılarında manyetik separatör standart mı?
Ürün sayfalarındaki teknik tablolarda manyetik separatör seri donanım olarak geçmez. Mıknatıs tipi, genişliği ve montaj yeri, beslemenize ve bant ölçülerine göre teklifte belirlenir.
Mıknatıs paleti ve çene plakasını demirden korur mu?
Hayır. Mıknatıs kırıcıdan sonra çalışır ve ürünü temizler. Kırıcıyı demire karşı koruyan, doğru aşınma parçası alaşımıdır: geri dönüşümde mangan veya martensitik paletler önerilir.
Çeneli mi darbeli mi kırıcı demir ayrıştırma için daha uygundur?
Darbeli kırıcı betonu donatıdan daha temiz sıyırdığı için mıknatısın işini kolaylaştırır. Çok iri ve ağır donatılı bloklarda ise çeneli primer, örneğin GM 90JP, daha toleranslıdır; bu durumda demir daha uzun ve düzensiz çıkar ve mıknatıs ayarı buna göre yapılır.
Demir ayrıştırmalı bir hattın fiyatını ne belirler?
Kırıcı modeli, separatör tipi, ikinci bir mıknatıs veya transfer bandı ihtiyacı, bant lastiği sınıfı ve ayıklama platformu gibi kalemler fiyatı belirler. Rakam, kapsam netleştikten sonra teklifle verilir.
Sonuç
Demir ayrıştırmalı bir mobil konkasör hattı, kırıcı, tahliye bandı ve mıknatısın birlikte tasarlanmasıyla çalışır. Önce kırıcı tipini donatı yoğunluğuna göre seçin, sonra bandın genişliğini ve uzunluğunu mıknatıs montajına göre kontrol edin, by-pass akışını da hesaba katın ve separatörü teklifte ayrı bir kalem olarak yazılı hâle getirin. Yıkıntı türünüzü, tahmini tonajınızı ve ürünün kullanılacağı yeri paylaşırsanız size uygun kombinasyonu birlikte netleştirebiliriz: iletişim sayfamızdan teklif isteyin.
Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü




