İçeriğe geç

Sert Kaya İçin Konkasör: Bazalt, Granit ve Kuvarsit Rehberi

· Yayınlanma: · Güncellenme:
Sert Kaya İçin Konkasör: Bazalt, Granit ve Kuvarsit Rehberi

Sert kaya ocağında yanlış kırıcı seçiminin faturası ilk ay gelmez. Hat devreye girer, tonaj tutar, herkes memnundur; üçüncü ayda blow bar değişimleri sıklaşır, elekten çıkan mıcırın yassı tane oranı şartname sınırına yaklaşır ve operatör besleyiciyi yavaşlatmaya başlar. Bazalt, granit ve kuvarsit aynı "sert kaya" etiketiyle anılsa da kırıcıya bindirdikleri yük birbirinden farklıdır. Bu rehberde saatte 150-250 ton hedefleyen bir yatırımcının üç kayayı nasıl ayırt etmesi, hangi kırıcı kademelerini birleştirmesi ve hangi General modellerini değerlendirmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Yazıdaki model değerleri ürün sayfalarımızdaki katalog verileridir. Kendi ocağınızın taşı hakkında kesin hüküm vermek için laboratuvar numunesi gerekir; aşağıdaki öneriler o testlerle doğrulanacak başlangıç noktasıdır.

Bazalt, granit ve kuvarsit kırıcıya farklı yük bindirir

Aşınmayı Mohs sertliği değil, taşın içindeki serbest silis ve buna bağlı Bond aşındırıcılık indeksi (Ai) belirler. Çeneli kırıcı sayfamızdaki eşik şudur: silis %10'u ya da Bond Ai 0,15'i geçtiğinde malzeme aşındırıcı sınıfa girer ve basma prensibiyle çalışan kırıcılar öne çıkar. Üç kaya da bu eşiğin üzerinde kalır, ama farklı mesafede.

Bazalt: yüksek dayanım, orta aşındırıcılık

Konik kırıcı sayfamızda bazalt için verilen mertebe Ai≈0,20'dir. Bazaltı zorlu yapan, metali kazıması değil, yüksek basınç dayanımı nedeniyle kırıcı gövdesine ve yataklara bindirdiği yüktür. Masif, ince taneli akıntı bazaltı ile gaz boşluklu bazalt aynı ocakta bulunabilir; ikincisi daha kolay kırılır ama toz ve ince oranını artırır. Kübik tane şekli elde etmek bazaltta görece kolaydır, bu yüzden rotorlu kübitzer bazalt hatlarında sık kullanılır.

Granit: aşındırıcı ve iri kristalli

Granit için aynı kaynaktaki mertebe Ai≈0,55'tir, yani bazaltın iki buçuk katından fazla. İri kuvars ve feldispat kristalleri kırılırken keskin kenarlar oluşturur ve astarı kazır. Ayrışmış üst seviyelerde kum kıvamına gelmiş granit (arena) bulunur; bu malzeme kırıcıya girmeden ayrılmazsa hem kapasiteyi yer hem de ürüne ince karışır.

Kuvarsit: silisin en yüksek olduğu grup

Kuvarsit neredeyse tamamen kuvars tanelerinden oluşan, metamorfizma ile sıkışmış bir kayaçtır. Ürün sayfalarımızda kuvarsit için ayrı bir Ai değeri vermiyoruz; bu yüzden rakam yazmıyoruz. Pratikte üç kaya arasında astarı en hızlı tüketen gruptur ve darbeli kırıcıyı ekonomik olmaktan en hızlı çıkaran malzemedir. Kuvarsitte her kırıcı kademesi için basma prensibi öncelikli tercih olmalıdır.

Darbeli kırıcının sert kayadaki sınırı

Yatay milli darbeli kırıcı (HSI) malzemeyi rotordaki blow bar'larla kırma plakalarına fırlatır. Kalker ve dolomitte bu prensip tek geçişte yüksek redüksiyon ve kübik ürün verir; M-PDK primer darbeli ünite sayfamızda kalkerde 20:1'e varan oran belirtilir. Aynı ünite bazalt ve granit kırabilir, ancak yüksek serbest kuvarslı taşta blow bar aşınması belirgin hızlanır.

Sahada bu farkı şöyle görürsünüz: kalkerde haftalarca dayanan bir blow bar seti, granitte çok daha kısa sürede ters çevrilip değiştirilir. Her değişim duruş demektir, duruş da hedeflenen 150-250 t/s'nin gün sonunda tutmaması demektir. Bu nedenle sert kayada önerdiğimiz düzen çeneli primer ile konik ya da kübitzer sekonderdir. Darbeli sekonder, bazalt gibi orta aşındırıcı taşta ve tane şekli öncelikli işlerde hâlâ bir seçenektir; kuvarsitte ise ilk tercih değildir.

Turuncu gövdeli M-PDK primer darbeli kırıcının yan görünümü ve konveyörleri, fabrika sahası
M-PDK primer darbeli ünite: kalkerde yüksek redüksiyon verir, bazalt ve granitte blow bar aşınması hızlanır.

150-250 t/s için model eşleştirmesi

Katalogumuzda bu bandın tamamını tek başına ve sert kayaya özel karşılayan tek bir ünite yoktur. Hedefe ulaşmanın dört gerçek yolu aşağıdaki tabloda; her satır ilgili ürün sayfasının değerleriyle yazılmıştır.

Sert kaya için 150-250 t/s bandına uyan General konfigürasyonları (katalog değerleri)
KonfigürasyonPrimerSekonderKapasite (t/s)Besleme (mm)Jeneratör / motor
General 944 (tek şase)GPJ 90 çeneliGM430 konik120-180800550 kVA
GNR-MC110 (çift şase)GPJ 110 çeneliDMK03 darbeli200-300900750 kVA
Mobil primer GNR 110 + GNR MK110GNRK 110 çeneliMK110 kübitzer180-300 / 160-2500-1100 / 350200 kW (MK110)
Sabit hat: GNRK 110 + konikGNRK 110 çeneliGeneral konik200-350 (primer)1100×850 ağız110/132 kW (primer)

Tek şasede çözüm isteyenler

General 944 sert kaya için kurgulanmış lastikli tesistir: GPJ 90 çeneli primerden sonra GM430 konik gelir, 1600×5000 mm üç katlı yatay elek 0-5 / 5-12 / 12-19 mm fraksiyon verir. Tek ünite bandın alt kısmına oturur. 250 t/s'ye yaklaşmak isteyen işletme ikinci bir 944 ile katalog toplamını 240-360 t/s'ye çıkarabilir; iki ünitenin artısı, biri bakımdayken diğerinin üretime devam etmesidir. Konik sekonder, granit ve kuvarsitte bu modeli öne çıkaran özelliktir.

GNR-MC110 ise bandın üst yarısına tek seferde ulaşır: 200-300 t/s, 900 mm besleme ve 2000×6000 mm dört katlı elekle 0-5 / 5-12 / 12-19 / 19-40 mm dört ürün. Primer ve sekonder şaseleri ayrı çalışabilir. Sekonderi DMK03 darbeli olduğundan bazalt ve granitte iyi tane şekli verir; kuvarsit ağırlıklı ocakta blow bar tüketimini teklif aşamasında numuneyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Modüler ünitelerle kurulan hat

GNR 110 mobil primer çeneli ünite zırhlı besleyici bunker ile GNRK 110 çeneliyi tek şasede toplar, 180-300 t/s çalışır ve 0-1100 mm besleme kabul eder. Arkasına bağlanan GNR MK110 kübitzer 160-250 t/s, 350 mm maksimum besleme ve 200 kW motorla bazalt hattının tipik ikilisini oluşturur. Kübitzerin iç astarı Hardox 500 çeliğidir; yüksek kuvarslı işte astar ömrü izlenmeli ve gerekirse konik alternatifi değerlendirilmelidir. Uzun ömürlü tek bir ocak için ise sabit kırma eleme hatları GNRK 110 primer ve konik sekonderle aynı bandı beton temel üzerinde karşılar.

İkinci kademe kararı taşa göre verilir

Primer kırıcı seçimi üç kayada da aynı sonuca çıkar: çeneli. Asıl ayrım ikinci kademededir ve bu kararı taşın aşındırıcılığı ile istenen ürünün tane şekli birlikte belirler.

Bazaltta kübitzer ve darbeli sekonder tane şeklini kolayca iyileştirir; asfalt aşınma tabakası için yassılık indeksi düşük mıcır isteniyorsa bu iki seçenek pratiktir. Granitte konik kırıcı öne geçer: sayfamızda belirtildiği gibi sekonderde 6:1-8:1, tersiyerde yaklaşık 10:1 redüksiyon verir, 50-250 mm beslemeyi kabul eder ve aşınma parçası tüketimi darbeliye göre belirgin düşüktür. Kuvarsitte konik dışındaki seçenekler ancak numune testinden sonra konuşulmalıdır.

Tane şekli konikle de iyileştirilebilir. Bunun yolu konik kırıcıyı dolu ağızla (choke-feed) çalıştırmak ve CSS ayarını hedef ürüne yakın tutmaktır. Boş çalışan bir konik yassı tane üretir; besleyici ve bunker seviyesinin konik ağzını sürekli dolu tutacak biçimde ayarlanması bu yüzden kurulum aşamasında yapılması gereken ilk işlerden biridir.

Sarı M-PDK primer darbeli kırıcı treyler üzerinde, çekiciye bağlı ve sevkiyata hazır
General Makina fabrikasında sevkiyata hazır M-PDK ünitesi; sert kayada ikinci kademe kararı taşın aşındırıcılığına göre verilir.

Aşınma parçası metalurjisi ve elek düzeni

Çene plakaları ostenitik manganlı çelikten dökülür. Standart kalite Mn13/Mn18'dir; çeneli kırıcı sayfamızda yüksek silikalı taş için Mn18/Mn22 önerilir. Manganlı çelik darbe altında yüzeyde pekleşir, yani doğru beslenmiş bir çene plakası çalıştıkça sertleşir. Konik astarlarda (mantle ve concave) genelde manganlı çelik kullanılır; yüksek silisli işte yüksek kromlu astar seçeneği vardır.

Plaka ömrünü uzatmanın ucuz yolu, kırıcıya kırılması gerekmeyen malzemeyi sokmamaktır. Ayrışmış granit ve toprak ızgaralı besleyicide ayrılmazsa çene boşuna çalışır. Elek tarafında ise sert kayanın keskin taneleri tel ömrünü kısaltır; elek teli göz açıklıkları ve tel kalınlığı ürün gradasyonuna göre siparişte belirlenir. 944'te üç, MC110'da dört kat olduğunu, kat sayısının stoka ayrılan ürün sayısını doğrudan belirlediğini hesaba katın.

Toz da sert kayanın ayrı bir konusudur. Granit ve kuvarsit kırılırken çıkan ince toz silis içerir. Transfer noktalarında su püskürtmeli toz bastırma ve kapalı bant örtüleri, projeye göre seçilebilecek önlemlerdir; şartnamenizde toz sınırı varsa teklif aşamasında belirtin.

Numune ve teklif öncesi kontrol listesi

Doğru konfigürasyonu belirlemek için şu bilgileri hazırlamanızı istiyoruz:

  • Ocağın farklı seviyelerinden alınmış numunelerle basma dayanımı, Bond Ai ve silis oranı.
  • Tüvenanın en iri parça boyu ve patlatma sonrası tipik dağılımı.
  • Ayrışmış zon, toprak ve kil oranı; yağışlı dönemde nemin nasıl değiştiği.
  • Hedef ürünler, her birinin günlük tonajı ve şartnamedeki tane şekli sınırı.
  • Günlük çalışma saati, şebeke elektriği olup olmadığı ya da jeneratörle mi çalışılacağı.
  • Ocağın ömrü: birkaç yıllık iş mi, uzun yıllar aynı saha mı.

Son madde mobil ve sabit arasındaki seçimi belirler. Saha değiştirecek işletme için lastikli mobil kırma eleme tesisleri uygundur; tek ocakta uzun yıllar çalışacak işletmede sabit hat daha büyük besleme ağzı ve daha fazla elek katı imkânı verir.

Sık sorulan sorular

Kuvarsitte darbeli sekonder neden önerilmiyor?

Darbeli kırıcı kuvarsiti kırar, ama blow bar tüketimi yüksek olur ve duruşlar sıklaşır. Kuvarsitte primerde çeneli, sekonderde konik önerimizdir; darbeli seçenek ancak numune testinden sonra ve tane şekli zorunluluğu varsa değerlendirilir.

Bazalt ve granit aynı hatta işlenebilir mi?

Evet, General 944 ve sabit çeneli-konik hat iki taşı da işler. Granitin daha aşındırıcı olduğunu hesaba katarak astar stoku ve değişim planı granite göre yapılmalıdır.

Garanti kapsamı nedir?

Makinelerimiz 1 yıl garantilidir; aşınma parçaları garanti dışıdır. Üretim ISO 9001 ve CE belgelidir.

Fiyatı ne belirler?

Kırıcı kademe sayısı, mobil veya sabit yapı, elek kat sayısı, jeneratör ihtiyacı ve sevkiyat şekli belirler. Numune sonuçları ve hedef ürünlerle birlikte projeye özel teklif hazırlıyoruz.

Sonuç

Bazaltta tane şekli, granitte aşınma, kuvarsitte silis yönetimi ön plana çıkar; üçünde de primer çeneli olmalıdır. 150-250 t/s için General 944, GNR-MC110, GNR 110 ile MK110 ikilisi ve sabit çeneli-konik hat gerçek seçeneklerdir. Numune verilerinizle bize ulaşın, taşınıza uygun konfigürasyonu birlikte belirleyelim.

Teknik terimlerin açıklamaları: Terimler Sözlüğü

Yazar
Murat Aydın
Kırma-eleme tesisleri ve model seçimi · General Makina

İlgili İçerik

Nijerya'da Laterit ve Sert Kaya İçin Doğru Konkasör Kombinasyonu
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Nijerya'da Laterit ve Sert Kaya İçin Doğru Konkasör Kombinasyonu

Nijerya ocaklarında laterit örtü ile altındaki granit, gnays veya bazalt aynı hatta farklı davrandığı için önce besleyicide ayrılma…

Sert Kayalar ve Madenler İçin En Etkili Kırma Tesisleri: Çeneli ve Darbeli Konkasör Karşılaştırması
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Sert Kayalar ve Madenler İçin En Etkili Kırma Tesisleri: Çeneli ve Darbeli Konkasör Karşılaştırması

Bazalt, granit ve cevher gibi aşındırıcı malzemede çeneli primer + konik sekonder metal tüketimini kontrol altında tutar; kireçtaşı…

Afrika'da Taş Ocağı Kurmak: Mobil Konkasör Yatırım Rehberi
YATIRIM VE MALİYET

Afrika'da Taş Ocağı Kurmak: Mobil Konkasör Yatırım Rehberi

Afrika'da 100-200 t/s'lik bir ocak yatırımında karar sırası alıcı, kayaç ve model şeklinde ilerlemelidir. Kireçtaşında General 800/…

Yumuşak Kaya İçin Konkasör: Kireçtaşı ve Dolomit Rehberi
MADEN MÜHENDİSLİĞİ

Yumuşak Kaya İçin Konkasör: Kireçtaşı ve Dolomit Rehberi

Kireçtaşı ve dolomit gibi az aşındırıcı kayada darbeli kırıcı, çeneli ve konik hatta göre daha az kademeyle daha kübik ürün verir. …